Τρίτη, 22 Αυγούστου 2017

Το «λογχισμένο Ευαγγέλιο» της Σαμοθράκης

*Το "λογχισμένο Ευαγγέλιο της Σαμοθράκης" όπως είχε εκτεθεί στη Βουλή το έτος 2000 (Φωτογραφία Σάββα Σταθάκη).




Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης



Είμαι βέβαιος, ότι οι περισσότεροι από τους συμπατριώτες μου Θρακιώτες, δεν έτυχε να δουν το λεγόμενο «λογχισμένο Ευαγγέλιο της Σαμοθράκης» που αποτελεί πολύτιμο αντικείμενο των συλλογών του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου. Είναι όμως στην πραγματικότητα, ανεκτίμητο ενθύμιο των παθών του Θρακικού Ελληνισμού.
Το «λογχισμένο Ευαγγέλιο της Σαμοθράκης» σχετίζεται άμεσα με το Ολοκαύτωμα του μαρτυρικού νησιού του βορειανατολικού Αιγαίου, κατά την Επανάσταση του 1821.
Συνοπτικά τα γεγονότα: Οι άνθρωποι της Φιλικής Εταιρείας είχαν προετοιμάσει ψυχικά τους κατοίκους της Σαμοθράκης για τον εθνικό ξεσηκωμό, που έρχονταν και ήταν όλοι αποφασισμένοι. Έτσι οι Σαμοθρακίτες επαναστάτησαν τον Αύγουστο του 1821, αρνούμενοι να πληρώσουν φόρους.
Όμως 1η Σεπτεμβρίου 1821 των λεγόμενη στο τοπικό ιδίωμα «πρωτοσταυρινιά» αποβιβάστηκαν στη Σαμοθράκη τα αγήματα των Τούρκων υπό τον υποναύαρχο Καρά-Αλή (σ.σ. είναι αυτός που αργότερα τον Ιούνιο του 1822, ανατίναξε μαζί με την ναυαρχίδα του, ο πυρπολητής Κωνσταντίνος Κανάρης). Αμέσως άρχισαν το έργο της σφαγής και των λεηλασιών. Σφαγιάσθηκαν μερικές χιλιάδες άνδρες και αγόρια. Τα γυναικόπαιδα πουλήθηκαν στα παζάρια σκλάβων  της Κωνσταντινούπολης και της Σμύρνης. Τα σπίτια τους κάηκαν. Το νησί ερημώθηκε.

*Το απόσπασμα από το βιβλίο του Δραγούμη για το "λογχισμένο Ευαγγέλιο"

Τότε μέσα στο χαμό, κάποιοι Τούρκοι στρατιώτες και στην εκκλησία της Χώρας, όπου λειτουργούσε ο ιερέας. Προφανώς τον εκτέλεσαν και επιπλέον κάποιος λόγχισε το ιστορικό αυτό Ευαγγέλιο.
Εφτακόσιοι από τους κατοίκους που είχαν επιζήσει καταφεύγοντας στα βουνά, τελικά πείσθηκαν από τους Τούρκους να εμφανισθούν  γιατί τους έδωσαν την εντύπωση ότι θα τους δώσουν χάρη και θα τους χαρίσουν τη ζωή. Όμως στην τοποθεσία «Εφκάς» της πρωτεύουσας του νησιού Χώρας, τους δολοφόνησαν όλους.
Ελάχιστοι κάτοικοι που διασώθηκαν κρυμμένοι στα βουνά άρχισαν όταν έφυγαν τα αγήματα του Καρά- Αλή να θάβουν τους νεκρούς και να μαζεύουν ό,τι αντικείμενο μπορούσε να διασωθεί. Έτσι μαζεύτηκε και το «λογχισμένο Ευαγγέλιο» και φυλάχτηκε για πολλά χρόνια ως ιερό κειμήλιο.
Η λαϊκή μούσα πικροτραγούδησε αυτό το γεγονός με ένα μοιρολόγι.

"Σήμερα είναι Τρίτη και πρωτοσταυρινιά
Όπου μας εχαλάσαν οι Τούρκοι τα σκυλιά,
Παίρναν τα κεφάλια κι αφήναν τα κορμιά,
Γεμίσαν τα σοκάκια και όλα τα στενά".

Μαρτυρία για το Ολοκαύτωμα αποτέλεσε το έργο του Ίωνος Δραγούμη «Σαμοθράκη», ο οποίος αναφέρεται στο αιματηρό συμβάν, αλλά και στο «λογχισμένο Ευαγγέλιο» της εκκλησίας της Παναγίας στη Χώρα, το οποίο φυλάσσεται στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο.
*Ο Ίων Δραγούμης


Η παρέμβαση του Ίωνος Δραγούμη


Πολλά χρόνια αργότερα μετά το χαλασμό, το 1905 τοποθετήθηκε πρόξενος της Ελλάδας στο Δεδέαγατς, ο Ίων Δραγούμης, ο οποίος επισκέφθηκε πολλές φορές της Σαμοθράκη, γοητεύτηκε και έγραψε το βιβλίο «Σαμοθράκη» που το εξέδωσε το 1909. Στο βιβλίο αυτό κάνει αναφορά και στο «λογχισμένο Ευαγγέλιο της Σαμοθράκης».
Ταυτόχρονα ο Δραγούμης έπεισε τους Σαμοθρακίτες και του παραχώρησαν αυτό το κειμήλιο, που το έστειλε στην Αθήνα  στην Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος, η οποία το περιέλαβε στις συλλογές του Μουσείου της, που βρίσκεται πίσω από τον ανδριάντα του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη στην οδό Σταδίου.
Πράγματι στα αρχεία του Μουσείου υπάρχει σήμερα το ιστορικό αυτό Ευαγγέλιο και η συνοδευτική επιστολή του Δραγούμη γραμμένη με πένα και μωβ μελάνι.
Το Ευαγγέλιο, εκτέθηκε το έτος 2000 στην μεγάλη έκθεση που είχε οργανώσει η Βουλή (πρόεδρος ο Απόστολος Κακλαμάνης) για να εορτασθούν τα 80 χρόνια ενσωμάτωσης της Θράκης στον ελληνικό κορμό, μετά από σκλαβιά περίπου 600 ετών. Ως έκθεμα είχε πάρει τον αριθμό 87.
*Από πρόλογο βιβλίου του Τυπογραφείου του Νικολάου του Γλυκέως του εξ Ιωαννίνων. Πρόκειται για το αντίτυπο του βιβλίου "Κατηχητικόν" του Αγίου Θεοδώρου Στουδίτου (έκδοση 1676) που εναπόκειται στη Βιβλιοθήκη του Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου Αδριανούπολης, η οποία υπάρχει σήμερα στη Νέα Ορεστιάδα 


Τι είναι τελικά αυτό το Ευαγγέλιο;


Αυτό το Ευαγγέλιο δεν είναι απλά ένα θρησκευτικό βιβλίο που συνδέθηκε με ένα δραματικό ιστορικό γεγονός. Και από μόνο του σήμερα χωρίς το θρησκευτικό και ιστορικό χαρακτήρα του, είναι ένα πολύ σπάνιο βιβλίο, τυπωμένο στο περίφημο τυπογραφείο του Νικολάου Γλυκύ στη Βενετία τον 17ο αιώνα.
Ο Νικόλαος Γλυκύς από τα Ιωάννινα, ήταν ένα αγράμματος Ηπειρώτης που μετανάστευσε στη Βενετία  το 1647 και ασχολήθηκε αρχικά με το εμπόριο. Το 1671 ίδρυσε το τυπογραφείο του και άρχισε να εκδίδει ελληνικά θρησκευτικά, επιστημονικά και φιλολογικά βιβλία. Το τυπογραφείο αυτό ήταν το μακροβιότερο ελληνικό και ως τυπογραφείο της οικογένειας του Γλυκύ, υπήρχε έως το 1832. Από τους ιστορικούς μελετητές ο Γλυκύς, κατατάσσεται ως ο όγδοος κατά σειρά Έλληνας τυπογράφος της Βενετίας.


Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης



*Από βιβλίο τυπωμένο στο τυπογραφείο του Νικολάου του Γλυκέως του εκ Ιωαννίνων

23 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

Πέτρος Πετρίδης
Πολύ ενδιαφέροντα όσα διάβασα.

Ανώνυμος είπε...

Kostas Patialiakas
Μια άγνωστη πτυχή της ιστορίας της Θράκης μας. Εύγε ερευνητή και ιστορικέ φίλε Παντελή. Καλό μεσημέρι.

Ανώνυμος είπε...

Despoina Gourloumenou
Παντελή σε ευχαριστούμε και πάλι για όλα αυτά που μας μαθαίνεις.

Ανώνυμος είπε...

Ζήσης Χατζηπασχάλης
ΠΑΝΤΕΛΗ ΚΑΙ ΠΑΛΙ ΕΥΓΕ ΣΟΥ ΓΙ ΑΥΤΕΣ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΠΟΥ ΜΑΣ ΠΑΡΑΘΕΤΕΙΣ ΠΑΝΤΑ ΚΑΙ ΜΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΝΕΙΣ. ΔΕΝ ΦΤΑΝΕΣΑΙ, ΕΙΣΑΙ ΤΕΛΕΙΟΣ ΚΑΙ ΑΝΕΠΑΝΑΛΗΠΤΟΣ. ΚΑΛΟ ΣΟΥ ΜΕΣΗΜΕΡΙ.

Ανώνυμος είπε...

Chryssi Baboura
Ευχαριστώ, Παντελή, και βέβαια δεν ήξερα την ύπαρξη και την ιστορία του!

Ανώνυμος είπε...

Μαρια Δαλακογλου
Πολύ ενδιαφέρον!!!!
Ατελείωτη η ιστορία μας!!!
Σας ευχαριστούμε πολύ που δίνετε τα φώτα σας στην ιστορία της Θράκης...!!
Κάποιοι θέλουν, ή τους βολεύει το σκοτάδι....

Ανώνυμος είπε...

Ιωάννης Αντωνιάδης
Άλλη μία άγνωστη πτυχή της τοπικής ιστορίας της Θράκης μας, που φέρνει στην επιφάνεια το ασίγαστο και ακούραστο ερευνητικό σου πνεύμα, φίλε, Παντελή.!! Καλή συνέχεια..

Ανώνυμος είπε...

Eleni Chioni
Υπεροχη αναρτηση Παντελη, σε ευχαριστουμε!!!!

Ανώνυμος είπε...

Νίνα Γκούδλη
Σ' ευχαριστώ Παντελή για όσα μαθαίνω από σένα!...Τα πάθη του Θρακικού Ελληνισμού είναι ατελείωτα και δεν τα διδασκόμαστε...Πρώτη φορά βλέπω και μαθαίνω για το <> της Σαμοθράκης!...Να είσαι γερός καλέ μου φίλε να μας προσφέρεις τις γνώσεις σου!...Και πάλι ε υ χ α ρ ι σ τ ώ!....

Ανώνυμος είπε...

Νεκταρια Σκαρλα
Πολύ καλο!!!

Ανώνυμος είπε...

Zilias Petros
Πολύ ενδιαφέρον !

Ανώνυμος είπε...

Artemis Pol
Ευχαριστώ πολύυυυυυ για τις γνώσεις που μας προσφέρεις!!!είσαι δεξαμενή ιστορίας!!! Νοιωθω πολύ τυχερή που είμαι φίλη σου!!! θερμά ευχαριστώ για την ενημέρωση!!!!

Ανώνυμος είπε...

Σπυρος Μπικος
Ενδιαφέρον, οφείλουμε τουλάχιστον οι Θρακιώτες της Αθήνας, να επισκεφθούμε το Μουσείο στη Πλατεία Κολοκοτρώνη. Καλημέρα σας

Ανώνυμος είπε...

Ariadni Paspala
Σ ΄ευχαριστώ !!! δεν το είχα ακούσει ... διαβάσει!!! Είσαι πολύτιμος !!!

Ανώνυμος είπε...

Απόστολος Ναλμπάντης
Ο Γλυκής είναι συγγενής της Βασιλικής Γλυκή η οποία είναι πρόγονος του Εσάτ-Πασά των Ιωαννίνων?

SITALKIS είπε...

Δεν το γνωρίζω.

Ανώνυμος είπε...

Σάββας Στεργίου
Ευχαριστώ πολύ για την τιμή που κάνετε στο νησί μου

Ανώνυμος είπε...

Stella Dionysopoulou
Ευχαριστούμε για την πολύτιμη ενημέρωση δεν το γνώριζα!

Ανώνυμος είπε...

Despoina Sidiropoulou
Αγνωστη μεχρι σημερα ιστιορια της Σαμοθρακης με πολυ ενδιαφερον. Κριμα να μην βρισκονται ολα τα κειμηλια στον τοπο τους για να μαθαινουν οι νεοτεροι

Ανώνυμος είπε...

Πέτσινας Χρήστος
Ευχαριστούμε πολύ για την υπέροχη ιστορία! ....Νομίζω ότι υπάρχει και συνέχεια.... Ο γιος του ιερέα που πέθανε κατά την απώλεια του εν λόγω Ευαγγελίου, αρπάχθηκε βιαίως από τους Τούρκους και εξισλαμίσθηκε. Ως γενίτσαρος υπηρέτησε στον τουρκικό στρατό και μετά από χρόνια ανήλθε σε υψηλά διοικητικά αξιώματα. Όταν λοιπόν θέλησε να μάθει την ιστορία των γονιών του πληροφορήθηκε τα γεγονότα της Σαμοθράκης. Αφού επέστρεψε λοιπόν στο νησί, παρέδωσε το ασημένιο του σπαθί στους Σαμοθρακίτες ως δώρο με την παράκληση, αφού το λιώσουν να χρησιμοποιήσουν το μέταλλο και τους λίθους του για την κατασκευή της στάχωσης ενός άλλου Ιερού Ευαγγελίου, εις μνήμη του πατέρα του, το όποιο υπάρχει μέχρι σήμερα και φυλάσσεται στο Εκκλησιαστικό Μουσείο της Ιεράς Μητρόπολης Αλεξανδρουπόλεως. Όταν οι Τούρκοι πληροφορήθηκαν το γεγονός, προσπάθησαν να τον πιάσουν για να τον δικάσουν, όμως αυτός διέφυγε στα βουνά όπου και κρυβόταν για ένα χρονικό διάστημα. Αφού τον απείλησαν με διάφορους τρόπους κατάφεραν να τον να παραδοθεί. Έτσι τον συνέλαβαν και αφού τον καταδίκασαν σε θάνατο στην Πόλη μαρτύρησε ως χριστιανός. Δυστυχώς το όνομά του μου διαφεύγει, αλλά θα μπορούσαμε να μάθουμε και άλλες πληροφορίες για την εν λόγω ιστορία. Τα παραπάνω μου διηγήθηκε Σαμοθρακίτης ιερέας.
Πέτσινας Χρήστος
Εκπαιδευτικός.

SITALKIS είπε...

Εξαιρετικά ενδιαφέροντα τα όσα μου γράφετε κ. Πέτσινα... Αν μάλιστα υπάρχει και σχετική ιστορική τεκμηρίωση, πρόκειται για μια μοναδική ιστορία.

Ανώνυμος είπε...

Εύη Κυριακίδου
Όπως το έγραψες κε Παντελή μου!
Οι περισσότεροι Θρακιώτες, όχι μόνο δεν το έχουμε δει, αλλα αγνοούμε και την ύπαρξη του...
Σας ευχαριστώ θερμά!

SITALKIS είπε...

Καιρός να το μάθουν και άλλοι...

LinkWithin

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...