Δευτέρα, 24 Δεκεμβρίου 2012

H εγκατάλειψη της Ανατολικής Θράκης τον Οκτώβριο του 1922

*Ἡ γέφυρα στόν ποταμό Τούνζα πού ἑνώνει τήν Ἀδριανούπολη μέ τό Κάραγατς. Ἡ γέφυρα εἶχε ὀνομασθεῖ σέ "Γέφυρα Διαμάντη" κατά τή διάρκεια τῆς Ἑλληνικῆς Διοίκησης πρός τιμήν τοῦ λοχαγοῦ Διαμάντη, ὁ ὁποῖος ἔπεσε ἐκεῖ μαχόμενος τόν Ἰούνιο τοῦ 1920. Στό βάθος δεξιά διακρίνεται τό τέμενος Σελιμιέ. Φαίνονται καθαρά στή γέφυρα τά κάρα πού ἔρχονται πρός τό Κάραγατς καί τή δυτική ὄχθη τοῦ Ἕβρου καί αὐτά πού γυρίζουν πίσω ἄδεια. (Ἀρχές Ὀκτωβρίου 1922)

Γράφει ο κ. Δημ. Α. Μαυρίδης

          Η ασύλληπτης έκτασης, τρομερή Μικρασιατική Καταστροφή έχει απωθηθεί και παραμένει σήμερα ως ανοικτό τραύμα στο συλλογικό μας υποσυνείδητο. Λίγο γνωστά είναι τα δραματικά γεγονότα του Αυγούστου του 1922. Κυριολεκτικά άγνωστα παραμένουν, όμως, τα γεγονότα τα σχετικά με την εγκατάλειψη και εκκένωση της Ανατολικής Θράκης τον Οκτώβριο του 1922.
          Η Ανατολική Θράκη αποτελούσε την κύρια εστία του θρακικού Ελληνισμού και ήταν προαύλιο και ενδοχώρα της Κωνσταντινούπολης. Η Ανατολική Θράκη βρισκόταν υπό ελληνική διοίκηση από τον Ιούλιο του 1920 και είχε ενσωματωθεί στο ελληνικό κράτος από τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους, μετά την υπογραφή της Συνθήκης των Σεβρών. Σήμερα, η απώλεια της Ανατολικής Θράκης θεωρείται ότι συμπίπτει με τη Μικρασιατική Καταστροφή, στην πραγματικότητα όμως είναι αποτέλεσμα και επακόλουθό της.
          Ίσως είναι καιρός να μιλήσουμε και για τη Θρακική Καταστροφή, η οποία παραμένει άγνωστη, ανεξήγητη και ουσιαστικά αδικαιολόγητη. Είναι σκόπιμο να γνωρίζουμε τις συνθήκες και τις διεργασίες κάτω από τις οποίες συνέβησαν τα γεγονότα εκείνα. Και αυτό το εννοούμε με τη συναίσθηση ότι ανάλογες συνθήκες συνεχίζουν να υπάρχουν και σήμερα. Πρόκειται για την άνιση διπλωματία που εφαρμόζεται στις ετεροβαρείς σχέσεις μας με τους ισχυρούς προστάτες, που είμαστε υποχρεωμένοι να αναζητούμε.



*Μονάδες του Γ΄ Σώματος Στρατού αποβιβάζονται στην προβλήτα της Ραιδεστού 
τις πρώτες μέρες του Σεπτεμβρίου 1922.

          Οπωσδήποτε, αν η Μικρασιατική Καταστροφή οφείλεται σε δυσμενείς αντικειμενικές συνθήκες, αυτό δεν είναι βέβαιο ότι ισχύει για την αντίστοιχη καταστροφή στη Θράκη. Μπορούμε να απαριθμήσουμε τις δυσμενείς συνθήκες οι οποίες εμφανίσθηκαν κυρίως μετά το 1919 και οδήγησαν στην αποτυχία του Μικρασιατικού Εγχειρήματος, άλλά και επέβαλαν τότε διαφορετική στρατιωτική και πολιτική αντιμετώπιση. Οι δυσμενείς αυτές συνθήκες περιγράφονται, αλλά δεν περιορίζονται με εξελίξεις, όπως η ανάπτυξη του τουρκικού εθνικισμού, ο αγγλογαλλικός ανταγωνισμός στην Εγγύς Ανατολή, το ενδιαφέρον της νεαρής τότε Σοβιετικής Ένωσης και η προσέγγισή της προς το τουρκικό εθνικιστικό κίνημα, η αντίθεση της Γαλλίας, της Ιταλίας και των ΗΠΑ στα σχέδια του Λόυδ Τζώρτζ για ενίσχυση των Ελλήνων ως εταίρων της Μεγάλης Βρετανίας και άλλα. Στοιχεία αρνητικά προς τη Μικρασιατική Επιχείρηση αποτέλεσαν επίσης η στάση πολιτικών και στρατιωτικών παραγόντων της Μεγάλης Βρετανίας, η τότε γεωπολιτική των πετρελαίων, οι πολιτικές εξελίξεις στην Υπερκαυκασία και η στάση του ευρύτερου μουσουλμανικού κόσμου, αλλά και τα περιορισμένα οικονομικά μέσα του ελληνικού κράτους και η έλλειψη οικονομικής υποστήριξης από μέρους της Μεγάλης Βρετανίας.
          Τη δραματική αυτή περίοδο της ιστορίας μας την διαχειρίστηκαν από την πλευρά μας ο ιεροφάντης της Μεγάλης Ιδέας Ελευθέριος Βενιζέλος και οι αντίπαλοι και διάδοχοί του. Απέτυχαν και οι δύο. Ο Βενιζέλος γιατί γνώριζε τις δυσμενείς αντικειμενικές συνθήκες και τις αγνόησε και οι διάδοχοί του γιατί δεν τις γνώριζαν, αλλά συνέχισαν την πολιτική του προκατόχου τους. Ένα από τα αίτια και συνέπεια, βέβαια, της αποτυχίας τους ήταν το να πολεμά κατά περίπτωση η μισή Ελλάδα σε κάθε φάση του αγώνα, που ήταν ο κρισιμότερος της σύγχρονης ιστορίας μας.
          Οι δυσμενείς συνθήκες στις οποίες αναφερθήκαμε δεν έχουν ερμηνευθεί ακόμη. Συντελούν έτσι, μαζί με άλλους παράγοντες, στο να στερούμεθα εθνικής συναίνεσης, ώστε να συνεχίζεται με κάποιες μορφές ο εθνικός διχασμός μέχρι τις μέρες μας. Η σύγχυση που συνεχίζει να επικρατεί δεν επιτρέπει στους Έλληνες να αξιολογήσουν τα γεγονότα, αλλά και να συνειδητοποιήσουν πραγματικότητες θεμελιώδεις για την ταυτότητα και την αυτογνωσία μας. Έτσι, παραμένουν άγνωστες οι πραγματικότητες της καθ’ ημάς Ανατολής, ενώ δεν μπορεί να αξιολογηθεί το ότι το νέο Ελληνικό Κράτος ιδρύθηκε στις παρυφές του τότε Ελληνισμού και υιοθέτησε θεσμούς ξένους και αδοκίμαστους. Ανάλογη είναι και η άγνοια που επικρατεί σχετικά με την Τουρκία και τις μακροϊστορικές συνέπειες της Μικρασιατικής Καταστροφής. Δεν έχει γίνει κατανοητό ότι η Μικρασιατική Καταστροφή συνεχίζει με κάποιους τρόπους μέχρι τις μέρες μας. Ίσως μπορούμε σήμερα να χαρακτηρίσουμε ως «Τρίτη Άλωση» τη μετακίνηση τουρκικών πληθυσμιακών μαζών προς τις ακτές της Προποντίδας και του Αιγαίου, με αποτέλεσμα η Τουρκία να τείνει να γίνει μια χώρα του Αιγαίου. Πλήρης είναι σήμερα η αδιαφορία μας σχετικά με τη μετάλλαξη αυτή της Τουρκίας και την παράλληλη επιθυμία της να γίνει μέλος της ΕΕ, πράγματα που είναι αναγκαίο να μελετήσουμε για να χαράξουμε μια πολιτική.
*Χάρτης της Ανατολικής Θράκης με τις πορείες των προσφύγων και τα μέσα αναχώρησης. 

          Υπάρχει και η ιδεολογική μας σύγχυση. Ο εθνικοαπελευθερωτικός χαρακτήρας του αγώνα στη Μικρά Ασία δεν αναγνωρίζεται σήμερα, ενώ υπάρχει μια ακατανόητη άγνοια και απέχθεια προς τον Ανατολικό Ελληνισμό. Αυτά μπορούν καλύτερα να γίνουν κατανοητά με ένα παράδειγμα: Η Συνθήκη των Σεβρών θεωρείται σήμερα ως εκδήλωση ιμπεριαλιστικής βουλιμίας, και έτσι είναι σε ό,τι αφορά τα συμφέροντα των τότε συμμάχων μας, όχι όμως σε ό,τι αφορά εμάς. Αυτό γιατί, μία απλή ανάλυση των δεδομένων αρκεί για να δείξει ότι η διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ήταν μια μοιρασιά στην οποία οι Ρωμηοί της πάλαι ποτέ Ελληνικής Ανατολής εδικαιούντο και πήραν ένα μερίδιο. Το μερίδιο των Ρωμηών στη Συνθήκη των Σεβρών αντιστοιχούσε στο 7% των εδαφών της σημερινής Τουρκικής Δημοκρατίας, ενώ οι ίδιοι, με τους πιο συντηρητικούς υπολογισμούς αποτελούσαν το 13% του συνολικού πληθυσμού. Αφήνω κατά μέρος το γεγονός ότι οι Ρωμηοί της Ανατολής έλεγχαν τεράστιο τμήμα του πλούτου. Τελικώς, βέβαια, δεν έλαβαν τίποτε και έγιναν πρόσφυγες.
*Τά φορτωμένα κάρα περνοῦν μέσα ἀπό τήν Ἀδριανούπολη (Ἀρχές Ὀκτωβρίου 1922)

Η Ανατολική Θράκη

          Η Ανατολική Θράκη αποτελεί σήμερα, μαζί με την Κωνσταντινούπολη, το ευρωπαϊκό τμήμα της Τουρκικής Δημοκρατίας. Ως κύριο τμήμα της ευρύτερης Θράκης και ως προαύλιο της Κωνσταντινούπολης η Ανατολική Θράκη εκατοικείτο ιστορικά κατά πλειονότητα από Έλληνες που ήταν και αστοί και χωρικοί. Η Ανατολική Θράκη αποτελούσε, μέχρι την έναρξη των μεγάλων διωγμών και των εθνικών εκκαθαρίσεων το 1914, την κύρια περιοχή της Θράκης, όπου η υπεροχή του ελληνικού στοιχείου ήταν καταφανής.
          Στις αρχές του 20ου αιώνα κατοικούσαν στην Ανατολική Θράκη 360.000 Ρωμηοί. Στην Κωνσταντινούπολη κατοικούσαν 300.000 Ρωμηοί. Ο υπόλοιπος πληθυσμός της Ανατολικής Θράκης, σχεδόν το μισό του συνολικού πληθυσμού, αποτελούσε ένα εθνοτικό αμάλγαμα από Τούρκους, Αλβανούς μουσουλμάνους, Βουλγάρους, Αρμένιους, Τσιγγάνους και Εβραίους.
          Οι Ρωμηοί κατοικούσαν στην Ανατολική Θράκη σε πόλεις όπως η Αδριανούπολη (εθνικό και εκπαιδευτικό κέντρο), οι Σαράντα Εκκλησιές με την αγροτική περιφέρειά της, τη γεμάτη αμπελώνες, η αρχαία εμπορική πόλη και λιμάνι της Ραιδεστού και τα πλησίον 28 χωριά των Γανοχώρων, πάνω και γύρω από το μοναστικό κέντρο του όρους Γάνος ή Ιερού Όρους, αλλά και σε μικρότερες πόλεις όπως η Μακρά Γέφυρα, η Βιζύη, η Χώρα και ο Γάνος, οι Επιβάτες, το Εξάστερο και η Σηλύβρια, οχυρό έρεισμα του ευρύτερου αμυντικού συστήματος της Κωνσταντινούπολης. Οι συμπαγείς και ακμαίοι ελληνικοί πληθυσμοί κυριαρχούσαν στα περίχωρα της Κωνσταντινούπολης, στην ακτή της Προποντίδας, στην ανατολική ακτή του Εύξεινου, στο Ιερό Όρος και στην περιοχή των βουνών της Στράντζας. Αλλά και στον κόλπο του Σάρου, στις ακτές του Αιγαίου πλέον, και μέχρι τις εκβολές του Έβρου, όπου και η αρχαία πόλη της Αίνου, κατοικούσαν κατά πλειοψηφία Έλληνες.
          Η Θράκη βρίσκεται στο κέντρο περίπου ενός πολύ σημαντικού γεωγραφικού και πολιτισμικού χώρου, όπου συγκεντρώνεται μεγάλο τμήμα της ανθρώπινης ιστορίας και όπου υπάρχουν μερικές από τις διασημότερες τοποθεσίες της υφηλίου. Η Θράκη εκτείνεται κατά μήκος των τριών θαλασσών που είναι συμφυείς με την οικουμενικότητα της Ρωμηοσύνης: του Αιγαίου, της Προποντίδας και του Εύξεινου. Η σημασία της Θράκης για τον Νέο Ελληνισμό δεν είναι μόνο αυτή ενός συστατικού χώρου, αλλά και ενός χώρου αναπόσπαστου με την ταυτότητά του. Σύμφωνα με την παρομοίωση του Πλάτωνα οι Έλληνες μαζεύονται γύρω από τις θάλασσες, όπως τα βατράχια γύρω από τους λάκκους με το νερό μετά τη βροχή.
          Για δεκαέξι συνεχείς αιώνες η Κωνσταντινούπολη ήταν η μεγαλύτερη πόλη και πρωτεύουσα των Ελλήνων. Η Κωνσταντινούπολη η ίδια ξεπερνά, ως αυτοκρατορική πόλη, τη σημασία και τη βαρύτητα της Θράκης. Έχει προσφυώς λεχθεί ότι η Κωνσταντινούπολη μόνη της αξίζει όσο μια αυτοκρατορία. Αυτός που την κατέχει μπορεί να επιδιώξει την παγκόσμια κυριαρχία.
*Σ' αυτό το τραπέζι παίχτηκε στα Μουδανιά η τύχη της Ανατολικής Θράκης

Οι Σύμμαχοι αποφασίζουν και οι Έλληνες αποδέχονται

          Η κατάρρευση του ελληνικού μετώπου στη Μικρά Ασία τον Αύγουστο του 1922 δεν άφησε μόνο τους ελληνικούς πληθυσμούς απροστάτευτους. Η Μεγάλη Βρετανία, η άτυπη και διστακτική σύμμαχος των Ελλήνων, έμεινε τότε χωρίς την προστατευτική ασπίδα του Ελληνικού Στρατού. Αφού ο Ελληνικός Στρατός στη Μικρά Ασία κάλυπτε τα Στενά, την Κωνσταντινούπολη και την ουδέτερη ζώνη που κατείχαν οι Σύμμαχοι στις ακτές της Προποντίδας.
          Η άφιξη του Κεμάλ στη Σμύρνη, στις 31 Αυγούστου 1922, σήμανε και την εκδήλωση έντονης κρίσης μεταξύ της Τουρκίας και της Μεγάλης Βρετανίας, αλλά και μεταξύ Μεγάλης Βρετανίας και Γαλλίας. Την κρίση πυροδότησε η δήλωση του Κεμάλ ότι μόνο η παραχώρηση της Ανατολικής Θράκης στην Τουρκία θα απέτρεπε τη σύγκρουσή της με τους Συμμάχους.
          Μετά την απαίτηση του Κεμάλ, η Μεγάλη Βρετανία φάνηκε να σχεδιάζει την ανασυγκρότηση του Ελληνικού Στρατού. Είναι γεγονός ότι η κυβέρνηση του Λόυδ Τζωρτζ, με πρωτοστατούντα τον Ουίνστον Τσόρτσιλ, ετοιμαζόταν για πολεμική σύγκρουση με την κεμαλική Τουρκία. Αντίθετα, οι Γάλλοι τους οποίους ανησυχούσε η ελληνοαγγλική συνεργασία στην Εγγύς Ανατολή, απέσυραν τα στρατεύματά τους από το ασιατικό τμήμα της ουδέτερης ζώνης την οποία απειλούσε ο Κεμάλ.
          Η Γαλλία διαχώρισε τη θέση της και υποστήριξε την απαίτηση των Τούρκων για προσάρτηση στην Τουρκία της Ανατολικής Θράκης και των Στενών, που οι Τούρκοι θα ουδετεροποιούσαν.
          Ωστόσο, η διάσταση στις γνώμες των Βρετανών ιθυνόντων και η απροθυμία της αγγλικής κοινής γνώμης και των αποικιών για πολεμική εμπλοκή με τους Τούρκους, ανάγκασαν την κυβέρνηση του Λόυδ Τζωρτζ να επιδιώξει συνεννόηση με την Τουρκία, μέσω της υποταγής της στις απαιτήσεις της Γαλλίας. Το τίμημα θα ήταν η Ανατολική Θράκη, και θα το πλήρωναν, οι σύμμαχοι της Μεγάλης Βρετανίας, Έλληνες, χωρίς βέβαια να ερωτηθούν. Σημαντικό ρόλο στην απόφαση εκείνη έπαιξε η αφόρητη πίεση του Γάλλου Προέδρου Πουανκαρέ. Η θετική διάθεση ορισμένων Άγγλων προς τους Έλληνες δεν ενισχύθηκε από τη μαχητικότητα, την τόλμη και την αποφασιστικότητα των Ελλήνων που, δυστυχώς, δεν υπήρξαν. Οι Έλληνες βρισκόταν κάτω από την ψυχολογία της ήττας. Άλλωστε, τις μέρες εκείνες η Ελλάδα εστερείτο ουσιαστικά διπλωματικής αντιπροσώπευσης, ενώ το καθεστώς στην Αθήνα βρισκόταν υπό κατάρρευση.
          Η απόφαση των Συμμάχων για απόδοση της Ανατολικής Θράκης στην Τουρκία, οδηγούσε και στην εγκατάλειψη της Κωνσταντινούπολης, των Στενών και της ουδέτερης ζώνης. Παρά την ταπείνωση των Συμμάχων, αυτό μπορεί να εξηγηθεί από το ότι ήδη είχαν ικανοποιηθεί από τα κέρδη τους. Η Μεγάλη Βρετανία στη Μεσοποταμία, το Κουρδιστάν και τα πετρέλαια της Μοσούλης. Η Γαλλία, στη Συρία και τον Λίβανο και η Ιταλία, για την καταστροφή της Ελλάδας. Είχαν αποσπάσει την Τουρκία από την προσέγγισή της με τη Σοβιετική Ένωση. Προς μεγάλη, βέβαια, απογοήτευση του Λένιν και του Τρότσκυ, οι οποίοι ιδεοληπτικά φαντάζονταν την Τουρκία ως ηγέτιδα μιας παγκόσμιας αντιαποικιακής επανάστασης. Οι Σύμμαχοι ήθελαν τώρα την Τουρκία ως βασικό κρίκο στη ζώνη απομόνωσης που συγκροτούσαν γύρω από τη νεαρή Σοβιετική Ένωση. Επεδίωκαν την ενίσχυσή της για την αποφυγή της κομμουνιστικοποίησής της. Επιπλέον, είχαν επιλέξει την εθνικιστική Τουρκία ως θεματοφύλακα του Ανατολικού Ζητήματος. Η Ελλάδα δεν τους είχε πείσει ότι μπορούσε να είναι αξιόπιστος εταίρος, όπως είχαν σχεδιάσει ο Βενιζέλος και ο Λόυδ Τζώρτζ. Η ελληνική στρατιωτική πανωλεθρία, ο μικρόψυχος και κοντόφθαλμος ελληνικός διχασμός, όπως και η αλαζονική επιμονή του Κωνσταντίνου να ανακτήσει το θρόνο του, ήταν τα συμπτώματα της ελληνικής αναξιοπιστίας. Η εκχώρηση της Ανατολικής Θράκης στην Τουρκία αποτελούσε την προίκα για τη στενή μελλοντική της σχέση με τους Συμμάχους.
          Η απόφαση για την εκκένωση της Θράκης πάρθηκε από τους Συμμάχους στις 9.9.1922 μετά από θυελλώδεις συσκέψεις τριών ημερών στο Παρίσι, μεταξύ του Γάλλου πρωθυπουργού Πουανκαρέ και του Άγγλου υπουργού εξωτερικών Λόρδου Κώρζον. Τις μέρες εκείνες δεν υπήρχε κυβέρνηση στην Αθήνα ικανή να αντιδράσει.
*H σημαία που δώρησε η κοινότητα των Σαράντα Εκκλησιών 
στον στρατηγό Κωνσταντίνο Μαζαράκη-Αινιάνα (Εθνικό και Ιστορικό Μουσείο, Αθήνα)


          Ωστόσο, δύο μέρες μετά, εκδηλώθηκε στη Χίο και στη Μυτιλήνη το επαναστατικό κίνημα του Πλαστήρα και του Γονατά. Στόχος τους ήταν η ανατροπή του Κωνσταντίνου και η σωτηρία της Ανατολικής Θράκης. Το σύνθημά τους ήταν «Ελλάς - Σωτηρία». Είναι προφανές ότι ο χρόνος δεν ήταν με το μέρος των Ελλήνων, αφού οι αποφάσεις των Συμμάχων είχαν ήδη παρθεί. Άλλωστε, ο επαναστατημένος στρατός έπλευσε προς την Αττική, ενώ υπήρχε απόλυτη ανάγκη να κατευθυνθεί στη Θράκη. Είναι γνωστό όμως ότι ο Λόυδ Τζώρτζ στεναχωρήθηκε γιατί οι εξελίξεις στην Ελλάδα άργησαν μερικές ημέρες. Η επαναστατική επιτροπή διόρισε τον Ελ. Βενιζέλο που βρισκόταν στο Παρίσι για να χειρισθεί την ελληνική διπλωματία στο εξωτερικό. Περίμεναν δηλαδή από τον Βενιζέλο να ανατρέψει τα τετελεσμένα που είχαν ήδη δημιουργηθεί και πίστευαν στο άστρο του.
          Δυστυχώς, ο Βενιζέλος δεν ικανοποίησε τις προσδοκίες της νέας ελληνικής κυβέρνησης. Το γιατί, συζητείται μέχρι σήμερα.
          Στο εύλογο ερώτημα του Λόρδου Κώρζον: "Ποιός θα υποχρεώσει τους Έλληνες να εγκαταλείψουν την Ανατολική Θράκη;", απάντησαν οι ίδιοι οι Έλληνες. Η Ανατολική Θράκη εγκαταλείφθηκε εθελόδουλα, ώστε να μην βρεθεί η Μεγάλη Βρετανία στη δυσάρεστη θέση να συγκρουσθεί με την Τουρκία. Και αυτό παρά το ότι πολλοί πίστευαν ότι αρνούμενοι να εγκαταλείψουν την Ανατολική Θράκη τις μέρες εκείνες, οι Έλληνες δεν είχαν να χάσουν τίποτε και θα κέρδιζαν πολύτιμο χρόνο.
*Η πορεία των Θρακών με τις βοϊδάμαξες

          Αν υποθέσουμε ότι η Ελληνική Κυβέρνηση αρνείτο να συμμορφωθεί προς τις αποφάσεις του Συμμαχικού Διευθυντήριου. Τί θα γινόταν τότε;
          α) Είτε η Τουρκία θα επιτίθετο στην αγγλοκρατούμενη ζώνη στο Τσανάκ Καλέ. Στην περίπτωση αυτή η Αγγλία θα αναγκαζόταν να συγκρουστεί με την Τουρκία, προς μεγάλη ικανοποίηση του Ουίνστον Τσόρτσιλ και του Λόυδ Τζώρτζ, αλλά και όλων των Ελλήνων.
          β) Είτε η Τουρκία θα αναγκαζόταν να αποδεχθεί την κατάσταση, όπως είχε διαμορφωθεί. Η Ελλάδα πιθανότατα θα κρατούσε μεγάλο τμήμα της Ανατολικής Θράκης.
          γ) Ήταν επίσης ενδεχόμενο η Τουρκία να αποβιβάσει στρατεύματα στη θρακική ακτή της Μαύρης Θάλασσας ή μέσω του Βοσπόρου. Το ενδεχόμενο αυτό συζήτησε ο Ουίνστον Τσόρτσιλ και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι γραμμές επικοινωνίας των Τούρκων θα βρισκόταν στο έλεος των τηλεβόλων του στόλου.
          δ) Στην απίθανη περίπτωση που η Αγγλία θα ταπεινωνόταν τόσο, ώστε να επιτρέψει στα κεμαλικά στρατεύματα να παραβιάσουν την κατεχόμενη ζώνη για να βρεθούν σε επαφή με το ελληνικό μέτωπο, τότε ο τουρκικός στρατός θα έπρεπε να διαβεί τον Βόσπορο, τα Δαρδανέλια ή την Προποντίδα, πράγμα πολύ δύσκολο αν όχι αδύνατο.
          Σε κάθε περίπτωση, θα υπήρχε άφθονος χρόνος για την Ελλάδα να ανασυντάξει τη Στρατιά της Θράκης όπως και τελικά έγινε.
          Στη συνομιλία του με τον Κώρζον στις 19.9.1922 ο Ελ. Βενιζέλος αρνήθηκε τη δυνατότητα αποχώρησης του Ελληνικού Στρατού από την Ανατολική Θράκη πριν από τη Διάσκεψη της Ειρήνης. Σε μια τέτοια περίπτωση δεν θα υπήρχε τίποτε προς διαπραγμάτευση. Ο Κώρζον αισθάνθηκε αμηχανία μπροστά στα επιχειρήματα του Βενιζέλου, που ήταν τα ίδια με αυτά που είχε ο ίδιος επικαλεσθεί όταν ο Πουανκαρέ του είχε ζητήσει ακριβώς το ίδιο πράγμα με αυτό που ζητούσε τώρα ο Κώρζον από τον Βενιζέλο. Κατά τον Κώρζον, η νύξη της παράδοσης της Ανατολικής Θράκης στην Τουρκία, έκανε τον Βενιζέλο ανίσχυρο να διατηρήσει τη συνηθισμένη του ψυχραιμία. Ωστόσο, μετά δύο μόνο μέρες, ο Βενιζέλος ανακοίνωσε στον Κώρζον ότι συνέστησε στην Ελληνική Κυβέρνηση να δεχθεί αμέσως την εκκένωση της Ανατολικής Θράκης. Δεν είναι γνωστό το τι μεσολάβησε. Όπως και δεν είναι γνωστά όλα τα παρασκήνια των αποφάσεων, αλλά και άλλες λεπτομέρειες, όπως π.χ. η μη ανταπόκριση του Λόυδ Τζώρτζ στις φορτικές εκκλήσεις για βοήθεια στους Έλληνες από τον Μπαζίλ Ζαχάρωφ.
          Είναι γνωστά τα τηλεγραφήματα του Βενιζέλου προς τη νέα επαναστατική κυβέρνηση της Αθήνας: «...Επήλθον ήδη καταστροφαί ανεπανόρθωτοι... Οι τρεις μεγάλαι και πρώην σύμμαχοι ημών Δυνάμεις απεφάσισαν την απόδωσιν ταύτης εις την Τουρκίαν. Ουδείς δε εχέφρων πολίτης δύναται να διανοηθεί την συνέχειαν του πολέμου προς την Τουρκίαν, με πλήρη ημών διπλωματικήν και στρατιωτικήν απομόνωσιν...» έγραφε και πρόσθετε ότι οι Τούρκοι θα απειλούσαν και τη Δυτική Θράκη. Τελείωνε δε με τη δήλωση ότι σε περίπτωση που η κυβέρνηση θα αποφάσιζε να κρατήσει την Ανατολική Θράκη τότε ... «αι θερμαί ευχαί μου θα συνοδεύσουν τον αγώνα τούτον του Έθνους, αλλά ευρίσκομαι, εν τοιαύτη περιπτώσει, εις την θλιβεράν ανάγκην να αρνηθώ την αποδοχήν της τιμητικής εντολής, όπως αντιπροσωπεύσω την χώραν εις το εξωτερικόν». Πρόκειται για φράσεις που δεν θα περίμενε κανείς ότι θα τις έγραφε ο μέχρι τότε γνωστός Βενιζέλος.
          Δεν είναι απολύτως σαφής και γνωστή η στάση και το φρόνημα του Ελληνικού Στρατού τις τρομερές εκείνες ημέρες. Υπάρχουν ενδείξεις ότι ο νέος Έλληνας αρχιστράτηγος Νίδερ ζήτησε να παραβιάσει την ουδέτερη ζώνη στην Κωνσταντινούπολη και να βαδίσει ταχύτατα προς τον Βόσπορο. Πολλοί, στην ηγεσία της επανάστασης του 1922, είχαν παρόμοια στάση. Ωστόσο, είναι αμφίβολο το αν ο στρατηγός Νίδερ διέθετε στρατό με δυνατότητα προέλασης τον Σεπτέμβριο του 1922. Ο Ν. Πλαστήρας, που διαφώνησε με την απόφαση εκκένωσης, μεταπείστηκε από τον Ελευθέριο Βενιζέλο.
*Η Σμύρνη, όταν ήταν ελληνική


          Παραμένει το γεγονός ότι ο τουρκικός στρατός δεν ήταν σε θέση να διαπλεύσει την Προποντίδα και να επιτύχει την κατάληψη της Ανατολικής Θράκης. Οι Τούρκοι δεν διέθεταν ναυτική δύναμη και η δύναμη πυρός των ελληνικών θωρηκτών ήταν σημαντική με τα δεδομένα της εποχής εκείνης. Γι’ αυτό οι Άγγλοι είχαν ζητήσει την έξοδο του ελληνικού στόλου από την Προποντίδα κατά τις ημέρες της κρίσης πριν τη Διάσκεψη Ανακωχής. Υπήρχε επίσης και μία στρατηγική συνιστώσα στο να αρνηθούν οι Έλληνες να εκκενώσουν την Ανατολική Θράκη. Μία τέτοια κατάσταση έφερνε αμέσως σε ευθεία αντιπαράθεση τους Συμμάχους με την Τουρκία και το λιγότερο που θα κέρδιζαν οι Έλληνες ήταν πολύτιμος χρόνος. Η διάβαση των Τούρκων από τον Βόσπορο η τον Ελλήσποντο, που κατείχαν με ασθενείς δυνάμεις οι Άγγλοι, σήμαινε Αγγλο-Τουρκική σύγκρουση, κάτι που εξυπηρετούσε τα στρατηγικά συμφέροντα της Ελλάδας. Βρισκόταν δηλαδή η νικημένη Ελλάδα σε θέση που της έδινε τη δυνατότητα να δημιουργήσει μία αγγλική ασπίδα και να αποφύγει νέα σύγκρουση με τους Τούρκους. Βέβαια, η ηττημένη χώρα δεν φαινόταν να έχει τις οικονομικές δυνατότητες για να συνεχίσει τον πόλεμο. Ωστόσο, η ιστορική εμπειρία μας διδάσκει ότι λαοί που είναι αποφασισμένοι και θέλουν να επιβιώσουν βρίσκουν τα μέσα για να αντισταθούν.

Η Διάσκεψη Ανακωχής των Μουδανιών.

          Η Διάσκεψη των Μουδανιών, οργανώθηκε από τους Συμμάχους για τη σύναψη της ανακωχής και κράτησε από τις 20 έως 28.9.22. Εκεί η Ελλάδα έπαιξε τον ρόλο βωβού παρατηρητή στον οποίο ανακοινώθηκαν οι εις βάρος του όροι. Ο σκοπός της διάσκεψης ανακωχής των Μουδανιών ήταν να υποχρεωθούν οι Έλληνες να αποσυρθούν από την Ανατολική Θράκη. Το αντάλλαγμα εκ μέρους των Τούρκων θα ήταν ο σεβασμός της ουδέτερης συμμαχικής ζώνης και των Στενών μέχρι την τελική Διάσκεψη Ειρήνης μεταξύ των Συμμάχων και των Τούρκων. Οι Έλληνες εκλήθησαν στα Μουδανιά για να αποδεχθούν τα σε βάρος τους τετελεσμένα γεγονότα. Και αυτό έκαναν. Έγινε δηλαδή εκεί, μία διευθέτηση των συμμαχικών σχέσεων με την Τουρκία, εξόδοις της Ελλάδας.
          Η διάσκεψη άρχισε χωρίς τους Έλληνες, που δεν είχαν ακόμη φθάσει, με κύριο θέμα τη γραμμή που θα αποσύρονταν οι Έλληνες. Πρόκειται δηλαδή για μια ιδιόρρυθμη διάσκεψη ανακωχής που προδικάζει τη Συνθήκη Ειρήνης. Για μια ανακωχή που υποχρεώνει τον έναν από τους δύο αντιπάλους να υποχωρήσει πολύ πέραν της γραμμής, την οποία κατείχε, και να παραχωρήσει μεγάλες εκτάσεις στον αντίπαλο. Κατά την αφήγηση του Ισμέτ Ινονού στον Σπύρο Μαρκεζίνη το 1972, δέχθηκαν όλοι την προτροπή του: «Ας φθάσουμε σε ένα αποτέλεσμα και οι Έλληνες θα υποχρεωθούν να το δεχθούν». Οι Έλληνες, απλώς προσήλθαν την επαύριο για να τους ζητηθεί να προσυπογράψουν ό,τι οι άλλοι αποφάσισαν εις βάρος τους. Δεν επέτρεψαν στους Έλληνες να παρακαθίσουν στην τράπεζα της Διάσκεψης ως ισότιμοί τους, αλλά τους καλούσαν για ενημέρωση σε κάποιο από τα συμμαχικά πλοία. Μία άλλη διαπίστωση ταπεινωτική για τους Έλληνες είναι ότι οι Γάλλοι και οι Ιταλοί φέρονταν ως σύμμαχοι της Τουρκίας. Μόνον οι απαυδισμένοι Άγγλοι διαπραγματεύονταν, παρεμπιπτόντως, τα συμφέροντα της Ελλάδας. Κατά τον Σπύρο Μαρκεζίνη «οι Έλληνες παρέμειναν βωβοί θεατές και οι Τούρκοι ήγειρον συνεχώς και νέας αξιώσεις». Ο στρατηγός Σαρπύ με την καθοδήγηση του Φρακλίν Μπουγιόν, δέχθηκε όλα τα αιτήματα των Τούρκων. Ακολούθησαν οι Ιταλοί και μετά οι διστακτικοί Άγγλοι. "Η Θράκη μας παραδόθηκε χωρίς να ριφθεί ούτε ένας πυροβολισμός", σχολίαζε μετά από πενήντα χρόνια ο Ισμέτ Ινονού.
*Η υποδοχή τους ελληνικού στρατού στις Σαράντα Εκκλησιές τον Ιούλιο του 1920.
Είναι η Μεραρχία Ξάνθης με διοικητή τον στρατηγό Κωνσταντίνο Μαζαράκη-Αινιάνα.


Η εκκένωση της Ανατολικής Θράκης

          Στις 25.9.1922 ο Βενιζέλος τηλεγράφησε από το Παρίσι: «Ανατολική Θράκη απωλέσθη ατυχώς δι' Ελλάδα», και: «ανάγκη Θράκες να εγκαταλείψωσι την γην, ην από τόσων αιώνων κατοικούσιν, αυτοί και πρόγονοί των». Ήταν ακόμη μία από τις εθνικές εκκαθαρίσεις του 20ου αιώνα. Η Συμφωνία Ανακωχής των Μουδανιών δεν επέβαλε και την αποχώρηση του ελληνικού πληθυσμού. Ωστόσο, οι γενοκτονικές πρακτικές των Τούρκων είχαν δημιουργήσει ένα κλίμα πανικού και φόβου που ανάγκασαν σύσσωμο τον χριστιανικό πληθυσμό να αποχωρήσει ακολουθώντας τον Ελληνικό Στρατό.
          Η εκκένωση της Ανατολικής Θράκης σήμαινε τη μετακίνηση των 260.000 Θρακών προσφύγων με την οικοσκευή τους και μέρος της σοδειάς τους, όπως και την αποχώρηση δεκάδων χιλιάδων προσφύγων από τη Μικρά Ασία, οι οποίοι τον προηγούμενο μήνα, με την κατάρρευση του μετώπου της Μικράς Ασίας, είχαν καταφύγει στη Θράκη. Μετακινήθηκαν επίσης Αρμένιοι, Κιρκάσιοι και Τούρκοι αντικεμαλικοί των οποίων ο αριθμός δεν είναι γνωστός. Τη μετακίνηση συμπλήρωσε η αποχώρηση 70.000 περίπου στρατιωτών της Στρατιάς Θράκης, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν δυτικά του Έβρου. Μαζί, και τελευταίοι, αποχώρησαν οι Έλληνες δημόσιοι υπάλληλοι και η ελληνική χωροφυλακή. Κατά τις είκοσι ημέρες της εκκένωσης της Θράκης δηλαδή, μετακινήθηκαν προς δυτικά πάνω από 450.000 άτομα. Οι μετακινήσεις έγιναν με τραίνα, με πλοία και οδικώς με κάρα, τα οποία ήταν τότε διαθέσιμα στη Θράκη. Η εγκατάλειψη της Ανατολικής Θράκης είχε ολοκληρωθεί το τελευταίο δεκαήμερο του Οκτωβρίου του 1922.

Γιατί οι Έλληνες δεν αντιστάθηκαν;

          Δεν μας είναι γνωστό κάτω από ποιές συνθήκες οδηγήθηκε ο Ελευθέριος Βενιζέλος στο να επιμείνει στην αποδοχή της εκκένωσης της Ανατολικής Θράκης και να αποδεχθεί τα τετελεσμένα. Ίσως, ο κυκλοθυμικός χαρακτήρας του επηρεάστηκε από τα καταστροφικά αποτελέσματα της μικρασιατικής του περιπέτειας. Νόμιζε ότι δεν ευθυνόταν για την καταστροφή και ότι προφύλασσε το έθνος από άλλες καταστροφές. Υπάρχει βέβαια και το στοιχείο της ρεαλιστικής αντιμετώπισης μιας κατάστασης που όπως φαινόταν τότε ήταν εξαιρετικά δύσκολη: η χώρα είχε ηττηθεί, ο Στρατός είχε διαλυθεί και εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες στερούνταν στέγης και τροφής. Δεν μπορούμε να κατηγορήσουμε τον Βενιζέλο για τη μικρασιατική του πολιτική. Ήταν εμφανής η διάθεση και η κατεύθυνση των Νεότουρκων για τη γενοκτονική εξόντωση του Μείζονος Ελληνισμού της Ανατολής. Οι προθέσεις των Νεότουρκων για πλήρες ξερίζωμα η εξόντωση των μη μουσουλμανικών πληθυσμών στη Μικρά Ασία και τη Θράκη, φάνηκαν αμέσως μετά την επικράτησή τους. Λίγο μετά, υποστηρίχθηκαν θερμά από τους Γερμανούς συμμάχους τους.
          Η μεγάλης κλίμακας ανατολική πολιτική του Βενιζέλου τελειώνει με τις μοιραίες εκλογές της 1.11.1920, όπως τελειώνει και η ιστορικών διαστάσεων πολιτική του παρουσία. Έκτοτε, δεν υπάρχει ανατολική πολιτική στην Ελλάδα. Κατά το Λόυδ Τζωρτζ οι εκλογές της 1.11.1920 συγκρίνονταν με την άλωση της Κωνσταντινούπολης. Δεν φανταζόταν τότε, ότι αυτό που θα επακολουθούσε θα ήταν ακόμη τρομερότερο. Η μομφή για τον Βενιζέλο μπορεί να δοθεί για τη ανεξήγητη απόφαση των εκλογών εκείνων, όπως και για την έλλειψη τόλμης τον Σεπτέμβριο του 1922. Βέβαια, η μομφή απευθύνεται στον Βενιζέλο, γιατί οι πολιτικοί αντίπαλοί του, παρά τον πατριωτισμό τους, διέπραξαν τεράστια σφάλματα και ήταν σαφώς ανίκανοι να δώσουν λύση στη μικρασιατική εμπλοκή την οποία ο ίδιος ο Βενιζέλος είχε δημιουργήσει. Ο Βενιζέλος ήταν ο μόνος που διέθετε την τόλμη, το διεθνές κύρος και τις ικανότητες που ήταν απαραίτητες για την απεμπλοκή από τη Μικρά Ασία, όταν ήταν πια φανερό το αδιέξοδο και οι διεθνείς συγκυρίες ήταν πια δυσμενείς. Υπήρχε χρόνος κατά τον οποίο ήταν ακόμη δυνατό να διασωθεί ο Ελληνισμός της Ανατολής, η Ανατολική Θράκη και ίσως και η Κωνσταντινούπολη. Ωστόσο, Βενιζέλος του 1922 δεν είναι ο Βενιζέλος του 1915 ή του 1919. Για πρώτη φορά φαίνεται να τον διακρίνει κάποια απαισιοδοξία και παραίτηση. Έχει απορρίψει τη Μεγάλη Ιδέα και πιστεύει πλέον ότι τα όρια του Ελληνισμού βρίσκονται στον Έβρο. Η έλλειψη ενδιαφέροντος του Βενιζέλου για την Ανατολική Θράκη μας φαίνεται σήμερα αδικαιολόγητη, όπως και η σύνταξή του με το κλίμα της απογοήτευσης και της παραίτησης. Οπωσδήποτε, η αντίληψη του Βενιζέλου για το Ανατολικό Ζήτημα δεν απέδιδε μεγάλη σημασία στη Θράκη, αφού η πραγμάτωση της Μεγάλης Ιδέας ήταν γι’ αυτόν αδύνατη χωρίς ελληνική παρουσία στην ασιατική πλευρά του Αιγαίου.
          H απόφαση για την εγκατάλειψη της Ανατολικής Θράκης χωρίς αντίσταση, ο πανικός και η αδυναμία συνεννόησης δεν μπορούν να εξηγηθούν μόνο από την κόπωση και το βάρος της ήττας που πίεζε τους Έλληνες τις μέρες εκείνες. Η ελληνική νευρικότητα και απογοήτευση μπορούν ίσως να ανιχνευθούν σε ό,τι οι αλλεπάλληλες καταστροφές και συμφορές έχουν συσσωρεύσει στο συλλογικό ελληνικό υποσυνείδητο.
          Εκείνο που πρέπει να παρατηρήσουμε αφορά τη νοοτροπία της εξάρτησης που χαρακτηρίζει τη χώρα μετά τη δημιουργία του νέου ελληνικού κράτους. Δηλαδή, την τυφλή πίστη στην παντοδυναμία και τη στήριξη των υποτιθέμενων ξένων συμμάχων μας. Κατά τις δραματικές μέρες πριν από τον Αύγουστο του 1922, κυριαρχούσε η εντύπωση ότι οι Άγγλοι δεν θα επέτρεπαν νίκη των Τούρκων. Μετά την καταστροφή, όλοι, με λίγους διαφωνούντες, που οι διαφωνίες τους πνίγηκαν μέσα στη γενική επιθυμία υποταγής στις συμμαχικές υποδείξεις, ήταν τυφλά πρόθυμοι να πράξουν ό,τι θα επέβαλε το συμμαχικό διευθυντήριο. Ο ίδιος ο Βενιζέλος υποδείκνυε τη συμμόρφωση σε ό,τι επιθυμούσαν οι Άγγλοι. Ζούσε ακόμη στο κλίμα των καλών ημερών. Οι Σύμμαχοι, όμως, δεν νοιάζονταν για τίποτε άλλο από τα συμφέροντά τους και αυτά δεν ήταν τότε ίδια με τα συμφέροντα της Ελλάδας.
          Χαρακτηριστικά αναφέρω ότι οι Πλαστήρας – Γονατάς ζήτησαν από τον Άγγλο Πρέσβη στην Αθήνα να υποδείξει ο ίδιος τη σύνθεση της Κυβέρνησής τους. Ακόμη και ο Ελ. Βενιζέλος πρόσεχε να είναι πάντα αρεστός στη Μεγάλη Βρετανία. Είναι αντιπροσωπευτικός ο τρόπος με τον οποίο αρχίζει την επιστολή του προς τον Στρατηγό Νίδερ, Διοικητή της Στρατιάς Θράκης την 2.11.1922, αμέσως μετά την εγκατάλειψη της Ανατολικής Θράκης. Γράφει ο Βενιζέλος:
          «Φίλτατε στρατηγέ,
          Επιθυμώ να σας συγχαρώ διά την επιτυχίαν μεθ’ης εξετελέσατε την θλιβεράν εντολήν της εκκενώσεως της Αν.Θράκης. θέλω να σας είπω πόσην αληθή υπερηφάνειαν ησθάνθην, όταν εις το υπουργείον των Εξωτερικών εν Αγγλία μου ανεκοίνωσαν σχετικόν τηλεγράφημα του στρατηγου Χάριγκτον, εκφράζοντος την εκτίμησίν του διά τον τρόπον καθ΄ όν έγινε η εκκένωσις….»

          Μας είναι, πράγματι, οδυνηρό το να παρακολουθούμε τον ιδιοφυή πολιτικό, που πριν δύο χρόνια πρωταγωνιστούσε στη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και στην εκδίωξη των Τούρκων από την Ευρώπη, να αισθάνεται τώρα υπερήφανος με τον αμφίβολο έπαινο ενός ασήμαντου στρατηγού, που δεν έτρεφε καμία εκτίμηση για τους Έλληνες. Και τί έπαινο! Έπαινο γιατί οι Έλληνες οργάνωσαν αποτελεσματικά την ταφική πομπή του Ελληνισμού της Θράκης.
          Δυστυχώς στην πολιτική που ασκήθηκε από μέρους των Ελλήνων κυριάρχησε η φροντίδα να εξυπηρετηθεί πρώτα η Μεγάλη Βρετανία, ώστε ανεπαισθήτως παραμερίστηκαν τα ελληνικά συμφέροντα.

Τα επακόλουθα

          Η εξαγορά της Τουρκίας με την εκχώρηση της Ανατολικής Θράκης δημιούργησε δυσμενή κατάσταση για τη χώρα μας, η οποία έχασε τη θέση του στρατηγικού εταίρου της Μεγάλης Βρετανίας. Έκτοτε η Τουρκία παραμένει στο στρατόπεδο στο οποίο ανήκει και η Ελλάδα και όπου πάντα η Τουρκία βαρύνει περισσότερο από μας. Εκτός από τη διατήρηση της Ανατολικής Θράκης, κύριος σκοπός της διπλωματίας μας το 1922 θα έπρεπε να είναι και η ματαίωση της προσέγγισης Μεγάλης Βρετανίας – Τουρκίας. Η παραμονή μας στην Ανατολική Θράκη εξυπηρετούσε αμφότερους τους στόχους.
          Με την εγκατάλειψη της Ανατολικής Θράκης από τους Έλληνες οι Τούρκοι επιστρέφουν στην Ευρώπη και θέτουν μια υποθήκη που σήμερα ονομάζεται: «Ευρωπαϊκός προσανατολισμός της Τουρκίας». Χωρίς την παρουσία της στην Ανατολική Θράκη και την Κωνσταντινούπολη, η Τουρκία γίνεται αυτό που πραγματικά είναι, δηλαδή μία χώρα της Ασίας με σαφή ασιατική ταυτότητα. Η μικρασιατική ήττα της Ελλάδας και το ιστορικά πρωτοφανές γεγονός της συγκέντρωσης όλων των Ελλήνων στην ευρωπαϊκή τους κοιτίδα δημιουργούν συνθήκες που τροφοδοτούν μια κρίση ταυτότητας και στις δύο χώρες. Στην Τουρκία, με το να παραμένει μετέωρη σαν τις κρεμαστές γέφυρες του Βοσπόρου ανάμεσα στην Ευρώπη και στην Ασία και ανάμεσα σε ένα ψευδεπίγραφο δυτικό προσανατολισμό και σε μια ασιατική ταυτότητα. Στην Ελλάδα με το να προσπαθεί να ενταχθεί στο δυτικό ευρωπαϊκό σύστημα, αφού έχει χάσει την οικουμενική της διάσταση και τον μείζονα Ελληνισμό της καθ’ ημάς Ανατολής.
          Η ελληνική γεωπολιτική σκέψη δεν έχει ακόμη κατορθώσει να εκτιμήσει σωστά το μέγεθος και τη σημασία των γεγονότων. Και αυτό είναι αναγκαίο, γιατί ίσως δεν απέχουμε πολύ από την εποχή κατά την οποία η Τουρκία θα αναδειχθεί και πάλι ως ένα πανευρωπαϊκό πρόβλημα. Ίσως τότε η Μικρασιατική Καταστροφή αποκτήσει τις διαστάσεις μιας ήττας ολόκληρης της Ευρώπης, αλλά και ίσως η εγκατάλειψη της Ανατολικής Θράκης από τους Έλληνες θα αναγνωρισθεί ως ένα ασύγγνωστο σφάλμα.

*Οι πρόσφυγες της περιφέρειας της Ραιδεστού περιμένουν τα πλοία κατασκηνωμένοι στην αποβάθρα της Ραιδεστού ( Αρχές Οκτωβρίου 1922 ).

          Παραθέτουμε, τέλος, τη μαρτυρία του Αλέξανδρου Μαζαράκη-Αινιάνος, από το βιβλίο του "Απομνημονεύματα", που εκδόθηκε στην Αθήνα το 1948. Ο στρατηγός Μαζαράκης, ένας από τους πρωταγωνιστές της απελευθέρωσης της Θράκης το 1920, ήταν επί κεφαλής της ελληνικής αντιπροσωπίας στη Διάσκεψη Ανακωχής των Μουδανιών τον Σεπτέμβριο του 1922.
          «… Τον Σεπτέμβριον του 1922 εκλήθην εις το Υπουργείον των Εξωτερικών, όπου μου ανέθεσαν να αντιπροσωπεύσω την Ελλάδα εις την μέλλουσαν να συνέλθη την 20 Σεπτεμβρίου εις Μουδανιά διάσκεψιν στρατιωτικών αντιπροσώπων της Ελλάδος, της Τουρκίας, της Γαλλίας, της Αγγλίας και Ιταλίας, προς σύναψιν ανακωχής. …
»Σημειωτέον ότι και εγώ και η κυβέρνησις ενομίζαμε ότι επρόκειτο μόνον περί ανακωχής, περί των γραμμών δηλαδή όπισθεν των οποίων θα έμενεν ο ελληνικός και ο τουρκικός στρατός μέχρι της συνθήκης της ειρήνης, ως άλλως εξήγετο και από την διακοίνωσιν των δυνάμεων.
»Της επιτροπής μετείχον εκ μέρους της Αγγλίας ο στρατηγός Χάριγκτον, της Γαλλίας ο στρατηγός Σαρπύ, της Ιταλίας ο στρατηγός Μομπέλλι, της Τουρκίας (τον οποίον διόλου δεν συνήντησα) ο στρατηγός Ισμέτ Πασσάς. Ούτοι δεν ανέμενον την άφιξίν μας αλλά συνεδριάσαντες την 20–21 είχον ήδη παρασκευάσει το κείμενον της ανακωχής το οποίον και μας παρουσίασαν προς αποδοχήν την 22αν. Εις την πρώτην συνεδρίασιν της 22ας Σεπτεμβρίου, γενομένην επί αγγλικού θωρηκτού, μας επέδειξαν κείμενον έτοιμον της συνθήκης της ανακωχής εις το οποίον είχον μείνει σύμφωνοι οι Τούρκοι και οι τέως σύμμαχοί μας, χωρίς καν να μας ερωτήσουν. Δια τούτο ωρίζετο η άμεσος εκκένωσις της Θράκης υπό του ελληνικού στρατού μέχρι τον Έβρον και ότι επρόκειτο μόνον να συζητηθούν αι λεπτομέρειαι της εκτελέσεως. Εδήλωσα αμέσως ότι το κείμενον τούτο προδικάζει την συνθήκην της ειρήνης, ότι εγώ ήλθον δια να συζητήσω περί ανακωχής και όχι δια να ακούσω την άμεσον κατάληψιν της Θράκης υπό των Τούρκων και ότι υπό τοιούτους όρους θεωρώ τούτο απαράδεκτον και ούτε οδηγίας τοιαύτας έχω, ούτε καν θέλω να λάβω γνώσιν. Κατά την διεξαχθείσαν συζήτησιν ο Γάλλος αντιπρόσωπος στρατηγός Σαρπύ εζήτει με νευρικότητα και εκβιαστικώς να μας πιέση εις άμεσον αποδοχήν των πάντων, επισείων τους κινδύνους της παρελκύσεως, αφού δήθεν οι σύμμαχοι ανέλαβον να πείσουν τον Κεμάλ να μη διαπεραιωθή εις Ευρώπην και μας καταδιώξη και παρεχώρησαν εις αυτόν την Θράκην, η οποία παραχώρησις είναι οριστική. …
»Υπό τας συνθήκας ταύτας μετέβην εις την επί του αντιτορπιλλικού σύσκεψιν όπου ευθύς αμέσως εδήλωσα ότι μη γενομένης δεκτής ουδεμιάς ημετέρας προτάσεως δεν δύναμαι να υπογράψω. …
»Αλλά θα ήτο η ιδία η στάσις της Αγγλίας εάν έβλεπε μετ' ολίγας ημέρας, μετά ένα μήνα, σημαντικήν εις τη Θράκην ελληνικήν δύναμιν με την στερράν απόφασιν να κρατήση και να αμυνθή αυτής; Θα ήτο διατεθειμένη τότε να συμμετάσχη με τας δύο άλλας δυνάμεις εις εκβιαστικά εναντίον της Ελλάδος μέτρα; Και επί πλέον, εάν αφιέμεθα μόνοι απέναντι των Τούρκων, θα ηδύναντο αυτοί, ενόσω με τον στόλον μας είμεθα κύριοι της Προποντίδος, να διαπεραιώσουν σημαντικάς δυνάμεις εξ Ασίας εις Θράκην; Βεβαίως όχι. Υπάρχει λοιπόν βάσιμος ελπίς ότι εάν παρετείναμεν την εκκρεμότητα, μη δεχόμενοι την εκκένωσιν της Θράκης και εν τω μεταξύ συντόνως ενισχύαμεν και ωργανούμεν τας εκεί στρατιωτικάς δυνάμεις μας, η μεν Ευρώπη δεν θα ήτο ηνωμένη δια να επέμβη, οι δε Τούρκοι δεν θα είχον εις χείρας των κανέν όπλον δια να εκβιάσουν και ημάς και την Ευρώπην.
»Προκειμένου, επαναλαμβάνω, δια τόσον μεγάλον έπαθλον όπως η Θράκη, ήξιζε τον κόπον να μεταχειρισθή η Ελλάς όλα τα μέσα δια να την κρατήση, φθάνουσα μέχρι του τελευταίου σημείου, όπου θα έβλεπε πλέον ότι η αντίστασίς της ήτο άσκοπος και εγέννα δεινοτέρους κινδύνους.
»Νομίζω λοιπόν ότι και ο Βενιζέλος εν Παρισίοις και η επανάστασις εν Αθήναις έσπευσαν πολύ, χάσαντες απ' αρχής κάθε ελπίδα, να αποδεχθούν την εκκένωσιν της Ανατολικής Θράκης….».
*Ευαγγέλιο από την Ανατολική Θράκη, που διασώθηκε κατά την εκκένωση και παραδόθηκε στον Μητροπολίτη Αδριανουπόλεως Πολύκαρπο Βαρβάκη

Παράρτημα

          Χρονολογικός πίνακας γεγονότων. Οι ημερομηνίες είναι στο παλιό Γρηγοριανό ημερολόγιο, το οποίο ίσχυε τότε στην Ελλάδα. Το νέο Ιουλιανό ημερολόγιο, το οποίο ίσχυε τότε στην Ευρώπη προκύπτει με την πρόσθεση 13 ημερών. Το Ιουλιανό ημερολόγιο εφαρμόσθηκε στην Ελλάδα το 1923.

13.08.1922 Τουρκική επίθεση στο Αφιόν Καραχισάρ
14.08.1922 Διάσπαση του ελληνικού μετώπου στο Αφιόν Καραχισάρ
21.08.1922 Διάταγμα αποστράτευσης των προ του 1918 κλάσεων του Ελληνικού Στρατού
27.08.1922 Είσοδος των Τούρκων στη Σμύρνη
29.08.1922 Οι Άγγλοι αρχίζουν να οχυρώνουν το Τσανάκ Καλέ και να συγκεντρώνουν δυνάμεις
31.08.1922 Ο Κεμάλ στη Σμύρνη. Δήλωσή του ότι μόνο η παραχώρηση της Ανατολικής Θράκης στην Τουρκία θα απέτρεπε τη σύγκρουσή του με τους Συμμάχους
02.09.1922 Το αγγλικό υπουργικό συμβούλιο αποφασίζει να αντιμετωπίσει ένοπλα απόπειρα παραβίασης της ουδέτερης ζώνης στο Τσανάκ Καλέ από τους Τούρκους
02.09.1922 Έκκληση των Άγγλων προς τις αποικίες για στρατιωτική ενίσχυση κατά της Τουρκίας
03.09.1922 Άρνηση των αποικιών, εκτός της Νέας Ζηλανδίας, για αποστολή στρατευμάτων στα Δαρδανέλλια.
03.09.1922 Ανακοίνωση της αγγλικής κυβέρνησης ότι θα αντιμετωπισθεί με πόλεμο η παραβίαση της ουδέτερης ζώνης από την Τουρκία
03.09.1922 Άφιξη του Πλαστήρα στη Χίο. Αμέσως αρχίζει την προετοιμασία κινήματος
04.09.1922 Αποχώρηση των γαλλικών και ιταλικών στρατευμάτων από το Τσανάκ Καλέ
05.09.1922 Τουρκικά στρατεύματα εισέρχονται στην ουδέτερη ζώνη στην περιοχή του Τσανάκ Καλέ. Αμφότεροι Τούρκοι και Άγγλοι δεν ανοίγουν πυρ
06.09.1922 Οι τελευταίοι Έλληνες στρατιώτες αποχωρούν από τη Μικρά Ασία
06.09.1922 Άφιξη του Λόρδου Κώρζον στο Παρίσι. Αγγλογαλλική ρήξη
07.09.1922 Αποχώρηση των γαλλικών και ιταλικών στρατευμάτων από το Τσανάκ Καλέ
09.09.1922 Συμφωνία των Συμμάχων στο Παρίσι για εκχώρηση της Ανατολικής Θράκης στην Τουρκία (συζητήσεις Πουανκαρέ και Λόρδου Κώρζον)
10.09.1922 Οι τρεις δυνάμεις ζητούν με κοινή ανακοίνωσή τους προς την Τουρκία τη συμμετοχή της σε Διάσκεψη Ειρήνης με αντάλλαγμα την απόδοση της Ανατολικής Θράκης στην Τουρκία
11.09.1922 Έκρηξη επαναστατικού κινήματος Πλαστήρα-Γονατά στη Χίο και στη Μυτιλήνη. Στόχος του η ανατροπή του Κωνσταντίνου και η σωτηρία της Ανατολικής Θράκης. Το σύνθημα είναι «Ελλάς-Σωτηρία»
12.09.1922 Επιβίβαση σε πλοία των επαναστατικών στρατευμάτων της Χίου και της Μυτιλήνης με προορισμό την Αττική
12.09.1922 Η Κυβέρνηση Τριανταφυλλάκου αποδέχεται την παράδοση της Ανατολικής Θράκης στην Τουρκία
14.09.1922 Ο Βενιζέλος αναλαμβάνει την εκπροσώπηση του επαναστατικού καθεστώτος στο εξωτερικό
15.09.1922 Είσοδος των επαναστατικών στρατευμάτων στην Αθήνα
15.09.1922 Ο Κωνσταντίνος παραιτείται
16.09.1922 Τελεσίγραφο των Άγγλων προς τους Τούρκους στο Τσανάκ Καλέ. Το τελεσίγραφο δεν επιδίδεται στους Τούρκους από τον στρατηγό Χάριγκτον
17.09.1922 Ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος φεύγει από την Ελλάδα
18.09.1922 Συμφωνείται μεταξύ Συμμάχων και Τούρκων Διάσκεψη Ανακωχής που θα διεξαχθεί στα Μουδανιά
19.09.1922 Θυελλώδης συζήτηση Βενιζέλου-Λόρδου Κώρζον στο Παρίσι
20.09.1922 Αρχίζει η Διάσκεψη των Μουδανιών
20.09.1922 Τηλεγράφημα του Βενιζέλου προς την Επανάσταση για την αποχώρηση από την Ανατολική Θράκη
21.09.1922 Ο Πλαστήρας στη Θράκη. Αποτυγχάνει να συναντηθεί με τον Κεμάλ
21.09.1922 Άφιξη της ελληνικής αντιπροσωπίας στα Μουδανιά
22.09.1922 Ο Βενιζέλος δηλώνει στον Λόρδο Κώρζον ότι η Ελλάδα θα αποχωρήσει από την Ανατολική Θράκη
23.09.1922 Αποχώρηση του Πλαστήρα από τα Μουδανιά
24.09.1922 Η Ελληνική Κυβέρνηση αποδέχεται την παράδοση της Ανατολικής Θράκης στην Τουρκία
25.09.1922 Η Ελληνική Κυβέρνηση εξουσιοδοτεί τον Έλληνα Αρμοστή στην Κωνσταντινούπολη να υπογράψει τη Συνθήκη Ανακωχής των Μουδανιών
28.09.1922 Υπογραφή της Συνθήκης των Μουδανιών. Αποχώρηση Έλληνα αντιπρόσωπου
30.09.1922 Ο Στρατηγός Νίδερ εκδίδει διαταγές για την αποχώρηση των Ελλήνων από την Ανατολή Θράκη
30.09.1922 Σύσκεψη του υπουργικού συμβουλίου στην Αθήνα και αποδοχή της εκχώρησης της Ανατολικής Θράκης στην Τουρκία
02.10.1922 Αρχίζει η εγκατάλειψη της Ανατολικής Θράκης από τους Έλληνες
06.10.1922 Παραίτηση της Κυβέρνησης Λόυδ Τζωρτζ
20.10.1922 Συμπλήρωση της εγκατάλειψης της Ανατολικής Θράκης από τους Έλληνες
11.11.1922 Αρχίζει η αποχώρηση των Ελλήνων από τη Θρακική Χερσόνησο
15.11.1922 Παράδοση της Ανατολικής Θράκης στους Τούρκους.

Δημ. Α. Μαυρίδης

55 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

Παρουσιάζει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον η ιστορία της Θράκης...Η εποχή μετά τους Βαλκανικούς και η περίοδος του 1922 σημάδεψαν την περιοχή.....

Rania Pantazi

Ανώνυμος είπε...

... Δυστυχώς, ο Βενιζέλος δεν ικανοποίησε τις προσδοκίες της νέας ελληνικής κυβέρνησης. Το γιατί, συζητείται μέχρι σήμερα....

Κωνσταντίνος Γεωργιάδης

Ανώνυμος είπε...

Εξαιρετικό το άρθρο του κυρίου Μαυρίδη...ρίχνει φώς σε κάποιες άγνωστες πτυχές της προδοσίας των ελλήνων πολιτικών,προεξεχόντως του''κρητικού λεβέντη και εθνάρχη'',Βενιζέλου.....πραγματικά,ο ρόλος του τελευταίου,κρίνεται το λιγότερο ύποπτος και σε κάποιες περιπώσεις ανθελληνικός...Φθάνει πια με την κρητική προπαγάνδα για τον ''εθνοσωτήρα''Βενιζέλο....Ας αναρωτηθεί ο αναγνώστης και για τον ρόλο που έπαιξε και στην παράδοση της Βόρειας Ηπείρου....Τα συμφέροντα της πατρίδας του,τα προάσπισε με ιδιαίτερο ζήλο....όχι όμως και της Ανατολικής Θράκης....

Κωνσταντίνος Γεωργιάδης

Ανώνυμος είπε...

Πάντα αποτελούσε ιστορικό αίνιγμα για μένα....

Thales Karayannopoulos

Ανώνυμος είπε...

Γνωρίζω αυτή την τραγική ιστορία από πρώτο χέρι. Ήταν θέμα λίγων ωρών πριν ξεκινήσουν για την Τσατάλτζα. Αυτά συμβαίνουν όταν μπλέκουν οι πολιτικοί χειρισμοί με τους στρατιωτικούς ελιγμούς. Σπαραγμός!!!!

Mary N. Stamatiadou

Ανώνυμος είπε...


ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΨΗ.. ΔΙΩΓΜΟς ΗΤΑΝ...

Eystratios Grammatikakis

Ανώνυμος είπε...


ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΨΗ.. ΔΙΩΓΜΟς ΗΤΑΝ...

Eystratios Grammatikakis

Ανώνυμος είπε...

Χρόνια Πολλά και καλά Χριστούγεννα!!! Ενδεχομένως πολύς κόσμος να μην γνωρίζει αυτό το κομμάτι της Ιστορίας κ.Αθανασιάδη... εμείς όμως που η καταγωγή μας είναι από εκεί, πριν τα διαβάσουμε ήδη τα γνωρίζουμε από τις γιαγιάδες μας που μας τα περιέγραφαν όπως ακριβώς τα έζησαν... Σας ευχαριστώ θερμά να είστε καλά!!!

Evangelia Arampatzoglou-Vasilopoulou

Ανώνυμος είπε...

Παντελή,εγώ πολλά γράμματα δεν ξέρω αλλά αυτό εδώ το κείμενο με πόνεσε και με στεναχώρησε πολύ!!!

Μπείνα Κατρανά

SITALKIS είπε...


Σωστα το αντιλήφθηκες... Η απώλεια της Ανατολικής Θράκης είναι ένας αγιάτρευτος πόνος. Τη χάσαμε χωρίς οι Τούρκοι να ρίξουν μια σφαίρα... Δυστυχώς....

Λουλουδάκης Δημήτριος είπε...

Ευχαριστούμε κύριε Παντελή!!

Ανώνυμος είπε...

Μιλάμε για την "λευκή σελίδα"...στη σύγχρονη ιστορία μας, φίλτατε κ. Παντελη... Ο "οραματιστής" των πολλών ηπείρων και των ακόμη περισσότερων θαλασσών, όταν άκουγε για Πόντο και Θράκη, έκανε πως δεν καταλάβαινε... Ως γνήσιος κρητικός. μόνο προς το νότο μπορούσε να κοιτάξει...!!!Χρόνια Πολλά!!!

Savas Savides

SITALKIS είπε...

Χρόνια Πολλά φίλε Σάββα... Κατανοώ την άποψή σου για τον Βενιζέλο, αλλά δεν συμφωνώ, πως τα λάθη εκείνα έγιναν μόνο γιατί έβλεπε προς Νότον... Τα γεωστρατηγικά συμφέροντα των μεγάλων προσδιόριζαν και προσδιορίζουν τις τύχες των μικρών λαών.

Δημήτρης A. Μαυρίδης είπε...

Δεν μίλησα για προδοσία,αλλά για παραίτηση,έλλειψη τόλμης και πλέγμα εξάρτησης

Δημήτρης A. Μαυρίδης είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.
Δημήτρης A. Μαυρίδης είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.
Δημήτρης A. Μαυρίδης είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.
Δημήτρης A. Μαυρίδης είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.
Δημήτρης A. Μαυρίδης είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.
Ανώνυμος είπε...

Εξαιρετικό!!!

Irini Athanasiadou

Ανώνυμος είπε...

Η απώλεια της Αν.θράκης, θεωρείται επακόλουθο , της Μικρασιατικής καταστροφής.Αν η Μικρασιατική καταστροφή , οφειλόταν , σε δυσμενείς αντικειμενικές συνθήκες, δεν ίσχυε , για τη Θράκη , το ίδιο.Η Μικρασιατική καταστροφή , οφειλόταν , στην ανάπτυξη του τουρκικού εθνικισμού , στον αγγλογαλλικό ανταγωνισμό στην Εγγύς Ανατολή , στο ενδιαφέρον της νεαρής Σ.Ενωσης , για το τουρκικό εθνικιστικό κίνημα, στην τότε γεωπολιτική των πετρελαίων , στα περιορισμένα οικονομικά μέσα του ελληνικού κράτους καθώς , και στην έλλειψη στήριξης από την Μ.Βρετανία!Η Αν.θράκη , μαζί με την Κωνσταντινούπολη , αποτελούν και σήμερα το ευρωπαικό τμήμα , της τουρκικής δημοκρατίας.Εκατοκείτο , κατά πλειονότητα , από Ελληνες -αστούς και χωρικούς-Μέχρι την έναρξη , των μεγάλων διωγμών -το 1914-στην κύρια περιοχή της , η υπεροχή τουελληνικού στοιχείου , ήταν καταφανής.Στις αρχές του 20 αιώνα , την κατοικούσαν 360.000 ρωμιοί!Η θράκη, βρισκόταν στο κέντρο ενός πολύ σημαντικού γεωγραφικού και πολιτισμικού χώρου και εκτεινόταν κατά μήκος των3 θαλασσών;Αιγαίου , Προποντίδας και Ευξείνου Πόντου!Η κατάρρευση του ελληνικού μετώπου στην Μικρά Ασία , τον Αύγουστο του 1922 και η άφιξη του Κεμάλ , στην Σμύρνη , σήμανε την έναρξη έντονης κρίσης μεταξύ Τουρκίας και Μβρετανίας!η δήλωση του Κεμάλ, ότι μόνο η παραχώρηση της Θράκης , θα απέτρεπε την σύγκρουσή του με τους συμμάχους και η απροθυμία , της αγγλικής κοινής γνώμης , να συγκρουστεί μαζί τους , είχε αποτέλεσμα την τουρκοποιήση της.Η απόφαση , για την εκκένωσή της , πάρθηκε στις 9 Σεπτεμβρίου 1922, μετά από συσκέψεις τριών ημερών..Δύο ημέρες μετά , εκδηλώνεται το επαναστατικό κίνημα Γονατά -Πλαστήρα σε Χίο και Μυτιλήνη , που στόχο έχει την ανατροπή , του Βασιλέα Κωνσταντίνου και την σωτηρία της Αν.Θράκης.Το σύνθημα''Ελλάς -Σωτηρία''Παραμένει γεγονός , ότι ο τουρκικός στρατός , δεν ήταν σε θέση , να διαπλεύσει την προποντίδα και να επιτύχει κατάληψή της!Παρόλαυτα , οι Ελληνες σύρονται , στην Διάσκεψη των Μουδανιών , από τις 20 ΄εως 28 Σεπτέμβρη 1922 και την αποδέχονται με ταπεινωτικούς όρους.Η ανατολική Θράκη , παραδίδεται..παραμένοντας , ερωτηματικό για μένα , η αινιγματική παρουσία του Ελευθερίου Βενιζέλου, στις συγκεκριμένες διαπραγματεύσεις..θεωρώντας , ότι αφέθηκε , παρασυρόμενος , από τις καταστροφικές συνέπειες της καταστροφής.Αποτέλεσμα , όλων αυτών , η κρίση ταυτότητας , που ισχύει και για τις δύο χώρες , μέχρι τις μέρες μας...Η Τουρκία , παραμένει μετέωρη , ανάμεσα στην Ευρώπη και την Ασία και η Ελλάδα μας, να προσπαθεί , να ενταχθεί στο δυτικο ευρωπαικό σύστημα έχοντας , χάσει , την Οικουμενική της διάσταση του Μείζονα Ελληνισμού στην καθ' ημάς Ανατολή..κάτι που κουβαλάμε , διαρκώς, στις συνειδήσεις μας Ρωμιοί και Θρακιώτες.....

Φανη Πιατα

Ανώνυμος είπε...

ΤΡΑΓΙΚΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΑΣ. ΜΕ ΣΥΓΚΛΟΝΙΖΕΙ...

Manolis Simos

Δημήτρης A. Μαυρίδης είπε...

Έχω συγκροτήσει συλλογή φωτογραφικών και γραπτών μαρτυριών που υπάρχουν στο www.easternthrace1922.blogspot.gr

Δημήτρης A. Μαυρίδης είπε...

Έχω συγκροτήσει συλλογή φωτογραφικών και γραπτών μαρτυριών που υπάρχουν στο www.easternthrace1922.blogspot.gr

Ανώνυμος είπε...

Πραγματικά πολύ ενδιαφέρον Παντελή... καλή σου μέρα!


Evangelia Arampatzoglou-Vasilopoulou

Ανώνυμος είπε...

Σελίδες της ιστορίας που... πονάνε.


Niki Mantzavinou

Ανώνυμος είπε...

Τραγικό ...... με πολλά ερωτηματικά..............

Pinelopi Gkouma

Ανώνυμος είπε...

Η συνταγή πέτυχε....ι <>....άραγε τις πταίει;

Rania Pantazi


Ανώνυμος είπε...

ΟΥΤΕ Η ΠΡΩΤΗ ΟΥΤΕ Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΦΟΡΑ ΠΑΝΤΕΛΗ!!!!

Γιώργος Νύκτας

Ανώνυμος είπε...

Megalo THEMA.............


Soula Koromilas Koutinas

Ανώνυμος είπε...

Εγκαταλειψη χωρις να ακουστει ουτε μια τουφεκια.


Stavroulakis Stratis

Ανώνυμος είπε...

Λίγες ώρες πριν η πανέτοιμη στρατειά ξεκινήσει την αποφασισμένη εξόρμηση για την Τσατάλτζα ήλθε η διαταγή της αναστολής των εχθροπραξιών. Στρατιώτες και αξιωματικοί έκλαψαν. Και μαζί τους πολλοί άλλοι.

Mary N. Stamatiadou

SITALKIS είπε...

Πάγκαλος και Πλαστήρας, εισηγούνταν κατάληψη της Κωνσταντινούπολης με την αναδιοργανωμένη Στρατιά του Έβρου, αλλά ο Βενιζέλος δεν το επέτρεψε.

Ανώνυμος είπε...

Γιατί μόλις είχε συμφωνήσει στην ανακωχή! Ο Πάγκαλος είχε πάει επί τόπου και είχε επιθεωρήσει την πανέτοιμη στρατιά. Εκεί θα έπαιρνε μέρος και η Αεροπορία, η οποία ήταν ο τρόμος των Τούρκων. Χαρακτηριστικά είπε τότε ένας αεροπόρος στον Πάγκαλο: «Δεν θα αφήσουμε καν να σηκωθούν τα Τούρκικα αεροπλάνα».

Mary N. Stamatiadou

Ανώνυμος είπε...

Προδότες πρίν, τότε και σήμερα. Τι άλλο μένει;


Ηλίας Κοτρίδης

Ανώνυμος είπε...

Απ τα τραγικότερα συμβάντα, συμφωνώ Παντελή.

ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΠΟΥΝΑΡΤΖΙΔΗΣ

Ανώνυμος είπε...

Πολύ καλό, μας παραπέμπει στα τωρινά γεγονότα όπου και πάλι εις το όνομα της Πτωχευσης καλούμεθα να θυσιαστούμε....

Triada Magira

Ανώνυμος είπε...

Εξαιρετικού ενδιαφέροντος το site...!!!

Anny Keramida

gokhan karatas είπε...

SAYIN ATHANASİADİS BÜYÜK DEVLETLER VE İNGİLİZLER OLMASAYDI ARABULUCU OLMASAYDI YUNAN TÜRK İLŞKİLERİ NASIL OLURDU SİZCE MEGALO İDEA HAKKINDAKİ GÖRÜŞLERİNİZİ ÖĞRENEBİLİRMİYİM?
GÖKHAN KARATAŞ İSTANBUL

Ανώνυμος είπε...

Ερμούπολη 11 Σερτ.2014,ώρα 14.00
Κύριε Παντελή.Σας αξίζουν θερμά συγχαρητήρια για την επιλογή και διακίνηση μέσω της ιστοσελίδας σας πονημάτων τέτοιου υψηλού επιπέδου.Ειλικρινά είναι από τα ελάχιστα κείμενα,πονήματα ή μελέτες αυτού του επιπέδου,που έχω διαβάσει μέχρι σήμερα.Δομημένο εθνικά,ιστορικά και επιστημονικά,με σοβαρές και ρεαλιστικές αναλύσεις και εκτιμήσεις, με φράσεις,που συναρπάζουν και προκαλούν ρίγη συγκινήσεως στον ψυχικό κόσμο οποιουδήποτε Θρακιώτη.
Από την ανάλυση των καταγραφομένων παρατηρούμε ότι υπήρχαν δύο τρόποι,μετά την Μικρασιατική Καταστροφή του 1922,για την επίλυση του προβλήματος της Ανατολικής Θράκης:
1.Η εγκατάλειψη της Ανατολικής Θράκης από τον Ελληνικό Στρατό επ ωφελεία της Τουρκίας,όπως και έγινε.Αυτήν την λύση αποφάσισαν οι Σύμμαχοι Δυνάμεις ερήμην της Ελλάδας.Ο Ελευθέριος Βενιζέλος,χωρίς να γνωρίζουμε λεπτομέρειες των αγώνων του στο διπλωματικό πεδίο,αποδέχθηκε την λύση αυτή και σχεδόν κατά τρόπο εκβιαστικό συνέστησε και στους Αρχηγούς της Επαναστάσεως του 1922 να την αποδεχθούν,όπως και έγινε.
Αποκλείσθηκε η περίπτωση της στρατιωτικής εμπλοκής,δηλαδή η άμυνα στην κατεχόμενη τοποθεσία από τις Μονάδες του Ελληνικού Στρατού,που εστάθμευαν στην Ανατολική Θράκη,με ενίσχυση μεταφερομένων Μονάδων από Λέσβο και Χίο,μετά την κατάρρευση του Μετώπου στην Μικρά Ασία.
Την 6η Σεπτεμβρίου 1922 η Κυβέρνηση Τριανταφυλλάκου και το Γενικό Επιτελείο Στρατού με έκδοση σχεδίων και διαταγών κατέβαλαν σύντομες και σοβαρές προσπάθειες για την ανασύνταξη του διαλυθέντος στρατού στην Μικρά Ασία και την μεταφορά ορισμένων απ αυτές στην Ανατιλική Θράκη.
Τα σχέδια και οι εκδοθείσες διαταγές δεν εκτελέσθηκαν,λόγω της εκραγείσας Επανάστασης την 11ην Σεπτεμβρίου 1922.Οι Αρχηγοί της Επαναστάσεως μετέφεραν σχεδόν εμπόλεμες Μονάδες από την Λέσβο και την Χίο στην Αττική,για την επιβολή των σκοπών της, που ήταν η παραίτηση του Βασιλέως Κωνστσντίνου υπέρ του Διαδόχου Γεωργίου,η άμεση διάλυση της Βουλής και διενέργεια εκλογών και τέλος η ενίσχυση του Θρακικού Μετώπου,η οποία και έγινε, αφού είχε χαθεί για πάντα η Ανατολική Θράκη.
Πιθανόν ο Ελευθέριος Βενιζέλος να αποδέχθηκε τους όρους των Συμμάχων φοβούμενος μήπως χαθεί και η Δυτική Θράκη και επαναληφθούν τα γεγονότα του ατυχούς Ελληνο-Τουρκικού Πολέμου του 1897. Οι συνθήκες όμως δεν ήταν ίδιες,τόσον από απόψεως παρατακτών δυμάμεων και εδάφους,όσον και διεθνούς περιβάλλοντος.Γιατί μία αντιπαράταξη,απέναντι στα στρατεύματα του Κεμάλ,ενός αξιόμαχου στρατού συνεχώς ενισχυόμενου και βελτιώμενου θα παρείχε τη δυνατότητα στην Μεγάλη Βρεταννία για μια άλλη πολιτική,που θα υποστήριζε τα δίκαια της Ελλάδας στην Ανατολική Θράκη.
Συνέχεια
Κωνστ. Πατιαλιάκας
Αντιστράτηγος ε.α

Ανώνυμος είπε...

2. Η άμυνα στην κατεχόμενη τοποθεσία στην Ανατολική Θράκη,μετά την αναδιάταξη,αναδιοργάνωση και εφοδιασμό της Στρατιάς Θράκης.Για το τόσο μεγάλο έπαθλο της Ανατολικής Θράκης άξιζε,όπως έγραψε στα απομνημονεύματα του ο Στρατηγός Αλέξανδρος Μαζαράκης,η διατήρηση της μέχρι του τελευταίου σημείου,όπου πλέον καθε αντίσταση θα ήταν άσκοπη και θα δημιουργούσε δυσμενέστερους κινδύνους.
Υπήρχαν οι προϋποθεσεις για μία αποτελεσματική άμυνα στην Ανατολική Θράκη,όπως έγινε, μετά από ένα εξάμηνο αργότερα,ενόψη της υπογραφής της Συνθήκης της Λωζάνης; Πολλοί ιστορικοί συγγραφείς και Στρατηγοί της εποχής εκείνης δεν το αποκλείουν γιατι:
α.Στην Ανατολική Θράκη,κατά την επίθεση του Τουρκικού Στρατού στο Μέτωπο της Μικράς Ασίας στις 13 Αυγούστου 1922,εστάθμευαν τέσσερες Μεραρχίες,πλήρους σύνθεσης και ετοιμοπόλεμες, οι οποίες δεν είχαν συμμετάσχει στις επιχειρήσεις.
β.Στην Ανατολική Θράκη είχαν σταθμεύσει και οι συμπτυχθείσες Μονάδες του Γ'ΣΣ,από την περιοχή της Νικομήδειας,σε καλή κατάσταση.
γ.Ήταν δυνατή η έγκαιρη μεταφορά άλλων τριών σχεδόν ετοιμοπόλεμων Μεραρχιών,από την Λέσβο και την Χίο.Απ αυτές μία μεταφέρθηκε στην Αττική για την παγίωση της Επαναστάσεως και μία στην Θεσσαλονίκη για λόγους ασφαλείας
δ.Ήταν δυνατή η κυριαρχία του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού στα στενά των Δαρδανελίων και στην θάλασσα του Μαρμαρά,γιατί ο Κεμάλ δεν διέθετε πολεμικά πλοία.Έτσι θα ήταν πολύ δύσκολη η μεταφορά,αν όχι αδύνατη,Τουρκικών στρατευμάτων στην Ανατολική Θράκη.
Άξιζε λοιπόν η Ανατολική Θράκη, μία Ελληνικώτατη περιοχή,από μακρών αιώνων κοιτίδα του Ελληνισμού,μιας προσπάθειας, γιατί οι συνθήκες δεν απέκλειαν την επιτυχία.Γιατί οι Σύμμαχοι,ιδίως η Μεγάλη Βρεταννία,πιθανόν να άλλαζαν πολιτική απέναντι στην Ελλαδα,όταν θα είχαν δίπλα τους έναν αξιόμαχον στρατόν να αμυνθεί,πολεμώντας ,όπως σε άλλους πολέμους.
Για να πάρουμε μια μικρή γεύση από την τραγική εκείνη περίοδο αξίζει να αντλήσουμε ορισμένα στοιχεία από την έκδοση της Διευθύνσεως Ιστορίας Στρατού,οι Επιχειρήσεις εις Θράκην[1919-1923]:
1.Ο Διοικητής της Στρατιάς Θράκης Αντιστράτηγος Κωνσταντίνος Νίδερ την 30ην Σεπτεμβρίου 1922 σε εμπνευσμένη ημερήσια διαταγή του έγραφε:<< Η άτροπος Μοίρα μας επιβάλλει να εκκενώσωμεν τη Ανατολικην Θράκην συμμορφούμενοι προς την Διαταγήν Υπουργείου Στρατιωτικών.Το οδυνηρόν τούτο καθήκον θα εκτελέσωμεν αγέρωχοι μετ αξιοπρεπείας εμπρεπούσης εις Στρατόν μόνιμον,συντεταγμένον και πειθαρχικόν>>.
2.Η έξοδος των Ελλήνων Θρακών παρουσίαζε θέαμα,το οποίο προκαλούσε και στον πιο ψυχρό παρατηρητή,βαθύτατη και αλγεινότατη εντύπωση.
3.Περισσότερο τραγική ήταν η θέση των αγροτικών πληθυσμών,οι οποίοι σχηματίζοντες καραβάνια διέσχιζαν διάφορες περιφέρειες με διεύθυνση προς τον Έβρον σύροντες τον σταυρόν του μαρτυρίου.
Κωνστ. Πατιαλιάκας.

SITALKIS είπε...

Συμπατριώτη στρατηγέ, σας ευχαριστώ θερμά για τις παρατηρήσεις και τις επισημάνσεις σας. Είναι χρήσιμες για την κατανόηση των γεγονότων εκείνων.

Ανώνυμος είπε...

ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΨΗ ΑΠΟΓΝΩΣΗ ΕΧΘΡΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΓΗΓΕΝΕΙΣ ΦΡΙΚΗ

Ανώνυμος είπε...

ΑΠΟΓΝΩΣΗ ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΨΗ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΣΥΜΜΑΧΟΥΣ

Ανώνυμος είπε...

Ευγενία Μάρκου Κυριαζή
Τραγική σελίδα της ιστορίας, που πονάει και θα πονάει για πολύ ακόμα.Εξαιρετικό Παντελή!!!

Ανώνυμος είπε...

Lefteris Kyrgialanis
ΣΥΓΧΑΡΗΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΟΛΑ ΑΥΤΑ ΠΟΥ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙΣ .Η ΜΝΗΜΟΥ ΓΥΡΙΖΕΙ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΚΑ ΜΟΥ ΧΡΟΝΙΑ ΟΤΑΝ Η ΜΗΤΕΡΑ ΜΟΥ ΕΛΕΓΕ ΜΕ ΠΟΝΟ ΟΤΙ ΣΕ ΗΛΙΚΙΑ 7 ΕΤΩΝ ΗΡΘΕ ΜΕ ΤΗΝ ΜΗΤΕΡΑ ΤΗΣ ΚΑΙ ΤΑ ΔΥΟ ΜΙΚΡΟΤΕΡΑ ΑΔΕΛΦΙΑ ΣΤΑ ΧΩΡΑΦΙΑ ΠΟΥ ΕΙΧΑΝ ΔΥΟ ΜΕΤΡΑ ΧΟΡΤΑ ΚΑΙ ΚΤΙΣΑΝΕ ΟΛΟΙ ΤΗΝ ΝΕΑ ΟΡΕΣΤΙΑΔΑ.

Τσερκέζης Αναστάσιος είπε...

Ο εξαναγκασμός της εκκένωσης της Ανατολικής Θράκης είναι γενοκτονία, σύμφωνα με τους όρους του ΟΗΕ το 1948.
Την επεβαλαν τα συμφέροντα των μεγάλων φίλων μας που μας πούλησαν πριν αλέκτωρ λαλήσει
Ιδού τι έγραφαν οι δικές τους εφημερίδες:

New York Times: «Αντικείμενο όλων των διαπραγματεύσεων ήταν η Μοσούλη και το δικαίωμα για μια θέση στα πετρέλαια. Οι ΗΠΑ όμως έπρεπε να ασχολούνται με άλλα ζητήματα και όχι με τα συμφέροντα των Βασιλιάδων του πετρελαίου. Οι μετέχοντες στη διάσκεψη μπορεί δημοσίως να συζητούσαν για την ειρήνη και τον πολιτισμό, αλλά ιδιαιτέρως μιλούσαν αποκλειστικά για τα πετρέλαια. Βλέπετε παίζονταν στο τραπέζι οι περιοχές όπου οι μελλοντικοί ανάδοχοι θα δυσκολεύονταν να διασφαλίσουν τα δικαιώματά τους ».
Η Pall Mall Gazette : «Η Αμερική θα ήταν πιο ειλικρινής αν δήλωνε ότι πράγματι δεν ενδιαφέρεται για τα θέματα της Μ. Ασίας, διευκρινίζοντας ότι εννοεί το ζήτημα της σφαγής εκατοντάδων χιλιάδων Χριστιανών, αφού όρμισε αυτοστιγμεί από την αντίπερα όχθη στο διεφθαρμένο τραπέζι με το λουκούλλειο γεύμα ».
Η Σοβιετική Ένωση του Στάλιν με τα 10.000.000 χρυσά ρούβλια και όπλα και πυρομαχικά για 3 Μεραρχίες πού είχε δώσει στην Τουρκία (κατά τον Στρατηγό Αλή Φουάτ Τσεμπεσόου, απεσταλμένο του Κεμάλ στη Μόσχα), εξασφάλισε το απυρόβλητο των συνόρων της με την Άγκυρα και παράλληλα επέδειξε μία διάρκεια στην πολιτική της Χώρας, ως προς τον περιβάλλοντα χώρο της Μ. Ασίας και Μ. Ανατολής.
Η Γερμανία φαίνεται ότι εμπέδωσε γερές βάσεις όχι μόνο στην Τουρκία αλλά και στην ευρύτερη περιοχή της ανατολικής Μεσογείου
Η Γαλλία που είχε υπογράψει συνθήκη με σκοπό να επανασυνδέσει τις φιλικές σχέσεις με την Κυβέρνηση της Άγκυρας, στις 20-10-1921 (1 χρόνο πριν τη στρατιωτική νίκη των Τούρκων κατά των Ελλήνων) έλαβε (Μάιο 1923 στη διάσκεψη της Λοζάνης)το 23,75% των μετοχών της Εταιρείας Τουρκικών Πετρελαίων .
Η Αγγλία η οποία Χρησιμοποίησε τον Ελληνικό Στρατό για τη διπλωματία της (Τσόρτσιλ), πήρε το 23,75% των ανωτέρω μετοχών για τη SHELL, το 23,75% για την ΑγγλοΠερσική Ντ’ Αρσύ και την ΚΥΠΡΟ.
ΟΙ ΗΠΑ το 23,75% για Αμερικάνικη πετρελαϊκή Εταιρεία πολλά άλλα έργα .

Ανώνυμος είπε...

Ariadnh Papadopoulou
Ευχαριστούμε πολύ κ. Αθανασιάδη για το εξαιρετικό άρθρο ! Η απώλεια της Ανατολικής Θράκης πάντα θα είναι ενας μεγάλο πόνος !Δυστυχώς !!!!!

Ανώνυμος είπε...

Konstantina Karakiriou
Συγκινούμαι κάθε φορά που μελετώ τα γεγονότα αυτής της περιόδου αφενός διότι αντλώ την καταγωγή μου από την Ανατ. Θράκη αφετέρου διότι στα σχολικά βιβλία όλα αυτά αποσιωπώνται και παραμερίζονται μπροστά στην- αναμφισβήτητη βέβαια- Μικρασιατική Καταστροφή. Συγχαρητήρια άλλη μια φορά για το κείμενό σας. Το αναδημοσιεύω.

Ανώνυμος είπε...

Eleni Lidaki
Και η Ιστορία ξανά επαναλαμβάνεται με την απίστευτη προπαγάνδα από την πολιτική πλευρά της Τουρκίας δυστυχώς πολλά τα μέτωπα που είναι ανοιχτά φίλε μου ,την καλησπέρα μου!!!!!

ΑΘΗΝΑ THALIA είπε...

Καλησπερα! Σας ευχαριστούμε για την αστειρευτη πηγη γνωσεων που απλοχερα μας προσφερετε!!!

ΑΘΗΝΑ THALIA είπε...

Σας ευχαριστούμε θερμα για τα εξαιρετικά σας κειμενα και σας θαυμαζουμε για το μερακι σας να μας μεταδωσετε γνωσεις και την αληθινη ιστορια!

ΑΘΗΝΑ THALIA είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από έναν διαχειριστή ιστολογίου.
Ανώνυμος είπε...

Εύη Κυριακίδου
Ευχαριστούμε! !!

Ανώνυμος είπε...

ΑΡΓΥΡΗΣ ΚΥΡΤΣΙΔΗΣ
Ούτε χαμένες ούτε αλησμόνιτες να κοιτάξουμε να τις ξαναπαρουμε

LinkWithin

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...